Strona główna / Matematyka od nowa / Część 14: Geometria analityczna / Lekcja 14.1

Lekcja 14.1 · ok. 15 minut · matura podstawowa

Jak obliczyć odległość dwóch punktów i środek odcinka w układzie współrzędnych?

W geometrii analitycznej punkt to para liczb. Odległość, środek, prostopadłość — wszystko da się policzyć z tych liczb, bez linijki i cyrkla. Pierwszy krok to zwykłe twierdzenie Pitagorasa narysowane na kratkach.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Dla punktów A = (xA, yA) i B = (xB, yB): |AB| = √((xB − xA)2 + (yB − yA)2) — to twierdzenie Pitagorasa dla trójkąta o przyprostokątnych równych różnicom współrzędnych. Środek odcinka AB to S = ((xA + xB)/2, (yA + yB)/2) — średnie współrzędnych. Punkty równo oddalone od A i B leżą na symetralnej odcinka AB.

Krok 1 · Zadanie

Dom i szkoła na mapie

Na planie miasta z siatką współrzędnych dom ma współrzędne A = (1, 2), a szkoła B = (7, 10). Jednostka na planie to 100 m.

Jaka jest odległość od domu do szkoły w linii prostej?

Rozwiązanie

|AB| = √((7 − 1)2 + (10 − 2)2) = √100 = 10 jednostek, czyli 1000 m.

Krok 2 · Przekształcenie

Pitagoras na kratkach

Punkt A = (1, 1) jest stały, punkt B = (p, q) przesuwasz suwakami. Złoty i czerwony odcinek to różnice współrzędnych.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Przyprostokątne to |xB − xA| i |yB − yA|, przeciwprostokątna to |AB|.

Krok 3 · Model

Dwa wzory

|AB| = √((xB − xA)2 + (yB − yA)2)

S = ((xA + xB)/2, (yA + yB)/2)

Kolejność punktów nie ma znaczenia: (xB − xA)2 = (xA − xB)2.

Oblicz długość odcinka o końcach A = (−1, 2) i B = (5, 10).

Rozwiązanie

|AB| = √(62 + 82) = √100 = 10.

Wyznacz środek odcinka o końcach A = (−3, 4) i B = (5, −2).

Rozwiązanie

S = ((−3 + 5)/2, (4 + (−2))/2) = (1, 1).

Krok 4 · Badanie modelu

Środek odcinka

Punkt A = (−3, 1) jest stały, B = (p, q) przesuwasz. S to środek odcinka AB.

Porównuj współrzędne środka ze współrzędnymi końców.

Podsumowanie

xS = (xA + xB)/2, yS = (yA + yB)/2.

Punkt S = (4, 3) jest środkiem odcinka AB, a A = (2, −1). Wyznacz współrzędne punktu B.

Rozwiązanie

xB = 2 · 4 − 2 = 6, yB = 2 · 3 − (−1) = 7. B = (6, 7).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Punkty równo oddalone

A = (−2, 1), B = (4, 3). Przesuwaj punkt P = (p, q) i porównuj jego odległości od A i B.

Podsumowanie

|PA| = |PB| ⇔ (p + 2)2 + (q − 1)2 = (p − 4)2 + (q − 3)2 ⇔ 12p + 4q − 20 = 0 ⇔ q = −3p + 5. Dla p = 0: q = 5, dla p = 2: q = −1.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Z punktu A do punktu B można dojść najpierw poziomo (o różnicę pierwszych współrzędnych), a potem pionowo (o różnicę drugich). Te dwa odcinki są prostopadłe i tworzą z odcinkiem AB trójkąt prostokątny. Z twierdzenia Pitagorasa |AB|² = Δx² + Δy².

Krok 6 · Seria zadań

Odległości i środki w zadaniach

Oblicz obwód trójkąta o wierzchołkach A = (0, 0), B = (3, 4), C = (3, 0).

Rozwiązanie

|AB| = 5, |BC| = 4, |CA| = 3, obwód 12.

Środek odcinka AB to S = (2, 5), a A = (−1, 3). Wyznacz B.

Rozwiązanie

B = (2 · 2 + 1, 2 · 5 − 3) = (5, 7).

Czy trójkąt o wierzchołkach A = (1, 1), B = (4, 5), C = (7, 1) jest równoramienny?

Rozwiązanie

|AB| = 5, |BC| = 5, |AC| = 6 — trójkąt równoramienny.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Odległość punktów A = (1, 2) i B = (4, 6). Ala: „|AB| = 3 + 4 = 7”. Bob: „|AB| = √(9 + 16) = 5”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: |AB| = √(32 + 42) = 5.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Odległość punktów A = (−2, 3) i B = (4, −5) jest równa

Rozwiązanie

|AB| = √(36 + 64) = 10. Odpowiedź A.

Środkiem odcinka o końcach A = (−4, 6) i B = (2, −2) jest punkt

Rozwiązanie

S = ((−4 + 2)/2, (6 − 2)/2) = (−1, 2). Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz odległość punktów A = (1, 2) i B = (4, 6).

Rozwiązanie

|AB| = 5.

Wyznacz środek odcinka o końcach A = (1, 5) i B = (7, −1).

Rozwiązanie

S = (4, 2).

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (14.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.