Strona główna / Matematyka od nowa / Część 16: Kombinatoryka i prawdopodobieństwo / Lekcja 16.3

Lekcja 16.3 · ok. 14 minut · matura podstawowa

Co mówi prawdopodobieństwo 1/6, skoro w 12 rzutach szóstka wypadła 4 razy?

Prawdopodobieństwo nie przewiduje pojedynczego rzutu ani nawet krótkiej serii. Mówi o tym, co dzieje się w bardzo długiej serii powtórzeń. Najłatwiej to zobaczyć, rzucając kostką tysiące razy — tu robi to symulacja.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Częstość zdarzenia w serii n powtórzeń to k/n, gdzie k — liczba razy, gdy zaszło. W krótkiej serii częstość mocno się waha i różni się od prawdopodobieństwa; gdy n rośnie, częstość coraz mniej odbiega od P(A) — to prawo wielkich liczb. Dlatego w n powtórzeniach spodziewamy się około n · P(A) sukcesów. Moneta ani kostka niczego nie pamiętają: po pięciu reszkach z rzędu orzeł nadal ma prawdopodobieństwo 1/2 (błąd hazardzisty). Częstość zbliża się do 1/2 nie dlatego, że wyniki się „wyrównują”, tylko dlatego, że stara nadwyżka ginie w coraz większej liczbie rzutów.

Krok 1 · Zadanie

Podejrzana kostka

Ala rzuciła kostką 12 razy i szóstka wypadła 4 razy (seria 2 na symulacji). Twierdzi, że kostka jest nieuczciwa. Możesz obejrzeć inne serie po 12 rzutów zwykłą, uczciwą kostką.

Czy Ala ma podstawy, żeby uznać kostkę za nieuczciwą?

Rozwiązanie

12 rzutów to za mało: częstość w krótkiej serii mocno się waha. Prawdopodobieństwo 1/6 opisuje długie serie.

Krok 2 · Przekształcenie

Częstość w coraz dłuższej serii

Wykres pokazuje częstość szóstek po każdym kolejnym rzucie: po 1, 2, 3, …, n rzutach. Linia przerywana to prawdopodobieństwo 1/6.

Zmieniaj liczbę rzutów i serię.

Podsumowanie

Częstość k/n w krótkich seriach się waha, a w długich zbliża się do P = 1/6.

Krok 3 · Model

Częstość i oczekiwana liczba sukcesów

W 200 rzutach monetą orzeł wypadł 112 razy. Oblicz częstość wypadnięcia orła.

Rozwiązanie

112/200 = 0,56.

Rzucamy kostką 600 razy. Ile mniej więcej szóstek się spodziewasz?

Rozwiązanie

600 · 1/6 = 100 (w symulacji serie dawały od 87 do 107).

Krok 4 · Badanie modelu

Sumy oczek dwóch kostek

Rzucamy dwiema kostkami i zapisujemy sumę. Słupki to częstości sum w symulacji, złote kreski — prawdopodobieństwa z tabeli 36 par (suma 7: 6/36).

Zmieniaj liczbę rzutów.

Podsumowanie

Kształt rozkładu sum (1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1 na 36) widać dopiero w długiej serii.

Rzucamy dwiema kostkami 3600 razy. Ile mniej więcej razy suma oczek wyniesie 7?

Rozwiązanie

3600 · 1/6 = 600.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Moneta nie ma pamięci

Skoro częstość orłów zbliża się do 1/2, czy po serii reszek moneta „musi” nadrobić orły? Nie — każdy rzut jest niezależny. Sprawdź, co naprawdę się wyrównuje: liczby orłów i reszek czy ich częstości.

Rzucaj monetą.

Podsumowanie

Każdy rzut ma P(orzeł) = 1/2 niezależnie od poprzednich. Prawo wielkich liczb dotyczy częstości, a nie liczby orłów.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Znaczy, że w bardzo długiej serii rzutów szóstka wypada w około 1/6 rzutów, a częstość coraz mniej odbiega od 1/6. Nie znaczy, że w każdych 6 rzutach wypadnie jedna szóstka, ani że po serii bez szóstek szóstka staje się bardziej prawdopodobna — kostka nie pamięta poprzednich rzutów.

Krok 6 · Seria zadań

Częstość w zadaniach

W 50 rzutach kostką jedynka wypadła 12 razy. Oblicz częstość wypadnięcia jedynki.

Rozwiązanie

12/50 = 0,24.

W worku jest 20 kul w trzech kolorach. Losowano kulę 400 razy, za każdym razem ją zwracając; czerwona wypadła 100 razy. Ile czerwonych kul jest najpewniej w worku?

Rozwiązanie

Częstość 100/400 = 1/4, więc czerwonych jest około 20 · 1/4 = 5.

Prawdopodobieństwo, że losowo wybrana żarówka jest wadliwa, wynosi 0,02. Ile wadliwych żarówek spodziewasz się w partii 1500 sztuk?

Rozwiązanie

1500 · 0,02 = 30.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

W pięciu rzutach monetą wypadły same reszki. Ala: „Teraz orzeł jest bardziej prawdopodobny, bo częstość musi się wyrównać”. Bob: „Orzeł nadal ma prawdopodobieństwo 1/2”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: rzuty są niezależne, P(orzeł) = 1/2 w każdym rzucie.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte (po 0–1 pkt).

Monetą rzucono 400 razy i orzeł wypadł 220 razy. Częstość wypadnięcia orła w tej serii jest równa

Rozwiązanie

220/400 = 0,55. Odpowiedź A.

Prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej z urny jest równe 0,3. Losujemy 500 razy, za każdym razem zwracając kulę. Najbliższa spodziewanej liczba wylosowanych kul białych to

Rozwiązanie

500 · 0,3 = 150. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

W 50 rzutach monetą orzeł wypadł 28 razy. Oblicz częstość wypadnięcia orła.

Rozwiązanie

Częstość: 0,56.

Zdarzenie ma prawdopodobieństwo 1/6. Doświadczenie powtarzamy 600 razy. Ile razy mniej więcej zajdzie to zdarzenie?

Rozwiązanie

Około 100 razy.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (16.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.