Prawdopodobieństwo: ile wyników sprzyja, a ile jest wszystkich?
Przy rzucie dwiema kostkami suma oczek może wynosić od 2 do 12. Czy każda suma jest tak samo prawdopodobna? Odpowiedź daje tabela wszystkich wyników — i jedna zasada: liczyć trzeba wyniki jednakowo możliwe.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Jeśli wszystkie wyniki doświadczenia są jednakowo możliwe (zbiór Ω), to prawdopodobieństwo zdarzenia A to P(A) = |A| / |Ω| — liczba wyników sprzyjających przez liczbę wszystkich. Zawsze 0 ≤ P(A) ≤ 1; zdarzenie niemożliwe ma prawdopodobieństwo 0, pewne — 1. Zdarzenie przeciwne A′ (A nie zachodzi): P(A′) = 1 − P(A) — przydaje się przy „co najmniej jeden”. Przy dwóch kostkach Ω ma 6 · 6 = 36 jednakowo możliwych par; sum jest tylko 11, ale nie są jednakowo możliwe (suma 7 ma 6 par, suma 12 — jedną).
Krok 1 · Zadanie
Zakład o sumę
Rzucamy dwiema kostkami. Ala wygrywa, gdy suma oczek wynosi 7, a Bob — gdy wynosi 10. W tabeli są sumy dla wszystkich par wyników.
Kto ma większe szanse na wygraną?
Rozwiązanie
Suma 7: 6 par z 36, suma 10: 3 pary z 36. Większe szanse ma Ala.
Krok 2 · Przekształcenie
Wyniki sprzyjające przez wszystkie
Każda kratka to jedna para wyników — wszystkie 36 są jednakowo możliwe. Prawdopodobieństwo sumy s to liczba kratek z tą sumą podzielona przez 36.
Wybierz sumę oczek.
Podsumowanie
Sumy 2, 3, …, 12 mają kolejno 1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1 par spośród 36.
Krok 3 · Model
Prawdopodobieństwo klasyczne
Ω — zbiór wszystkich jednakowo możliwych wyników, A — wyniki sprzyjające.
P(A) = |A| / |Ω|, więc 0 ≤ P(A) ≤ 1.
Zdarzenie niemożliwe: P = 0, pewne: P = 1.
Zdarzenie przeciwne: P(A′) = 1 − P(A).
Rzucamy kostką. Oblicz prawdopodobieństwo, że liczba oczek jest podzielna przez 3.
Rozwiązanie
P = 2/6 = 1/3.
W urnie jest 5 kul białych i 3 czarne. Losujemy jedną kulę. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli czarnej.
Rozwiązanie
P = 3/8.
Krok 4 · Badanie modelu
Od zdarzenia niemożliwego do pewnego
Zdarzenie A: suma oczek wynosi co najmniej t.
Zmieniaj próg t.
Podsumowanie
0 ≤ |A| ≤ |Ω|, więc 0 ≤ P(A) ≤ 1. Kratki spoza A to zdarzenie przeciwne: P(A′) = 1 − P(A).
Rzucamy dwiema kostkami. Oblicz prawdopodobieństwo, że wypadnie co najmniej jedna szóstka.
Rozwiązanie
P(A′) = 25/36 (5 · 5 par bez szóstki), P(A) = 1 − 25/36 = 11/36.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Dlaczego wyniki muszą być jednakowo możliwe
Przy dwóch rzutach monetą możliwe liczby orłów to 0, 1 i 2 — ale te trzy wyniki nie są jednakowo możliwe. Jednakowo możliwe są ścieżki drzewka: OO, OR, RO, RR. Jeden orzeł to aż dwie ścieżki.
Zmieniaj liczbę rzutów n i liczbę orłów k.
Podsumowanie
Każda ścieżka n rzutów ma to samo prawdopodobieństwo (1/2)n. P(k orłów) = (liczba ścieżek z k orłami) / 2n.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Wzór |A| / |Ω| działa tylko dla wyników jednakowo możliwych. Sum jest 11, ale nie są jednakowo możliwe: sumę 12 daje tylko para (6, 6), a sumę 7 aż 6 par. Jednakowo możliwe są 36 par wyników, więc P(suma = 12) = 1/36.
Krok 6 · Seria zadań
Prawdopodobieństwo w zadaniach
Rzucamy dwiema kostkami. Oblicz prawdopodobieństwo, że iloczyn wyrzuconych liczb oczek jest parzysty.
Rozwiązanie
P(A′) = 9/36 = 1/4, P(A) = 3/4.
Ze zbioru {1, 2, …, 20} losujemy jedną liczbę. Oblicz prawdopodobieństwo, że jest podzielna przez 3 lub przez 5.
Rozwiązanie
A = {3, 5, 6, 9, 10, 12, 15, 18, 20}, P = 9/20.
Rzucamy trzy razy monetą. Oblicz prawdopodobieństwo, że wypadnie co najmniej jeden orzeł.
Rozwiązanie
P = 1 − 1/8 = 7/8.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Rzucamy dwiema monetami. Ala: „Prawdopodobieństwo, że wypadną orzeł i reszka, to 1/3, bo możliwe są trzy wyniki: dwa orły, dwie reszki albo orzeł i reszka”. Bob: „To 1/2”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: Ω = {OO, OR, RO, RR}, A = {OR, RO}, P = 2/4 = 1/2.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Rzucamy dwa razy symetryczną sześcienną kostką do gry. Prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że suma wyrzuconych liczb oczek jest równa 5, jest równe
Rozwiązanie
4 pary z 36: P = 4/36 = 1/9. Odpowiedź A.
Ze zbioru {1, 2, 3, …, 30} losujemy jedną liczbę. Prawdopodobieństwo wylosowania liczby podzielnej przez 4 jest równe
Rozwiązanie
|A| = 7, |Ω| = 30, P = 7/30. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rzucamy dwiema kostkami. Oblicz prawdopodobieństwo, że suma oczek wynosi 5.
Rozwiązanie
P = 4/36.
W urnie jest 3 kul białych i 5 czarnych. Losujemy jedną kulę. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej.
Rozwiązanie
P = 3/8.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: P(A) = |A| / |Ω|, gdy wyniki w Ω są jednakowo możliwe — przy dwóch kostkach to 36 par, a nie 11 sum. „Co najmniej jeden” często łatwiej policzyć przez zdarzenie przeciwne: 1 − P(żadnego).
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś