Jak policzyć wszystkie możliwości, nie wypisując ich?
Ile strojów da się złożyć z 3 koszulek i 4 par spodni? Można wypisać wszystkie, ale przy kodzie PIN (10 000 możliwości) to już beznadziejne. Drzewko pokazuje regułę, która liczy za nas.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Reguła mnożenia: jeśli pierwszy wybór można zrobić na a sposobów, a potem — niezależnie od niego — drugi na b sposobów, to oba razem na a · b sposobów (każda z a gałęzi drzewka rozgałęzia się na b). Tak samo dla więcej etapów: a · b · c · … Reguła dodawania: jeśli wybieramy albo z jednej grupy (m możliwości), albo z drugiej (n możliwości), a grupy nie mają wspólnych elementów — możliwości jest m + n. Gdy wcześniejszy wybór zmniejsza liczbę możliwości (np. cyfry bez powtórzeń), mnoży się kolejne, coraz mniejsze liczby: 10 · 9 · 8.
Krok 1 · Zadanie
Stroje
Masz 3 koszulki (K₁, K₂, K₃) i 4 pary spodni (S₁, …, S₄). Strój to jedna koszulka i jedna para spodni.
Ile różnych strojów możesz złożyć?
Rozwiązanie
3 · 4 = 12 strojów (K₁S₁, K₁S₂, …, K₃S₄).
Krok 2 · Przekształcenie
Drzewko: każda gałąź rozgałęzia się tak samo
Dodaj do stroju buty. Suwaki zmieniają liczby koszulek, spodni i par butów. Policz końce gałęzi — to wszystkie stroje.
Zmieniaj liczby ubrań.
Podsumowanie
Liczba końców drzewka = (gałęzie na 1. poziomie) · (gałęzie z każdego węzła na 2. poziomie) · … = a · b · c.
Krok 3 · Model
Dwie reguły
Reguła mnożenia („i potem”): etapy po kolei, a liczba możliwości w każdym etapie nie zależy od tego, co wybrano wcześniej → a · b · c · …
Reguła dodawania („albo — albo”): wybór z jednej z rozłącznych grup → m + n.
Gdy wcześniejszy wybór zabiera możliwości (bez powtórzeń), mnożę coraz mniejsze liczby: 5 · 4 · 3.
PIN to 4 cyfry (0–9), mogą się powtarzać. Ile jest różnych PIN-ów?
Rozwiązanie
10 · 10 · 10 · 10 = 10 000 (od 0000 do 9999).
Do szkoły możesz pojechać jedną z 3 linii autobusowych albo jedną z 2 linii tramwajowych. Na ile sposobów możesz wybrać linię?
Rozwiązanie
3 + 2 = 5.
Krok 4 · Badanie modelu
Z powtórzeniami i bez
Kody z cyfr 1, 2, 3. Suwak ustala długość kodu. Wyróżnione są kody, w których żadna cyfra się nie powtarza.
Zmieniaj długość kodu.
Podsumowanie
Gdy cyfry mogą się powtarzać, każdy etap ma 3 możliwości: 3k. Bez powtórzeń kolejne etapy mają 3, 2, 1 możliwości.
Ile jest liczb dwucyfrowych o różnych cyfrach?
Rozwiązanie
9 · 9 = 81.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Drzewko i prostokąt
Te same stroje można ułożyć w tabelę: wiersz to koszulka, kolumna — spodnie, kratka — strój. Każdy wiersz ma tyle kratek, ile jest spodni, więc kratek jest a · b — jak pole prostokąta a × b. Drzewko i tabela to dwa rysunki tego samego mnożenia.
Zmieniaj liczby koszulek i spodni.
Podsumowanie
Każda koszulka (wiersz) łączy się z każdą parą spodni (kolumna): a · b kratek.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Mnożę, gdy wybory następują po sobie („i potem”) i każdy wybór można połączyć z każdym — np. koszulka i spodnie: 3 · 4. Dodaję, gdy wybieram jedną rzecz z jednej albo z drugiej grupy, bez części wspólnej — np. autobus albo tramwaj: 3 + 2.
Krok 6 · Seria zadań
Liczenie możliwości
Rzucamy monetą 3 razy i zapisujemy wyniki po kolei (np. ORR). Ile jest różnych wyników?
Rozwiązanie
2 · 2 · 2 = 8.
Ile jest liczb trzycyfrowych parzystych?
Rozwiązanie
9 · 10 · 5 = 450.
W klasie jest 12 dziewcząt i 10 chłopców. a) Na ile sposobów można wybrać jedną osobę do reprezentowania klasy? b) Na ile sposobów można wybrać parę: jedną dziewczynę i jednego chłopca?
Rozwiązanie
a) 12 + 10 = 22, b) 12 · 10 = 120.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ile jest liczb czterocyfrowych o różnych cyfrach? Ala: „10 · 9 · 8 · 7 = 5040”. Bob: „9 · 9 · 8 · 7 = 4536”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: pierwsza cyfra 1–9 (9 sposobów), druga — dowolna oprócz pierwszej (9), trzecia (8), czwarta (7).
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Wszystkich liczb naturalnych trzycyfrowych, w których zapisie występują wyłącznie cyfry nieparzyste, jest
Rozwiązanie
5 · 5 · 5 = 125. Odpowiedź A.
Wszystkich liczb naturalnych czterocyfrowych podzielnych przez 5 jest
Rozwiązanie
9 · 10 · 10 · 2 = 1800. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
W stołówce są 3 zupy, 4 drugie dania i 2 desery. Obiad to jedna zupa, jedno drugie danie i jeden deser. Ile jest różnych obiadów?
Rozwiązanie
Obiadów: 24.
Ile jest liczb trzycyfrowych o różnych cyfrach, w których zapisie występują tylko cyfry 1, 2, …, 4?
Rozwiązanie
Liczb: 24.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: „i potem” — mnożę (każda gałąź drzewka rozgałęzia się tak samo), „albo — albo” — dodaję. Przy cyfrach pilnuj zera na początku i powtórzeń.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś