Kresy, aksjomat ciągłości i granica ciągu — wykład 2 z analizy I
Analiza matematyczna · UJK⏱ 1 h 33 min
Wykład 2 z Analizy Matematycznej I na UJK: aksjomatyka liczb rzeczywistych, kresy zbiorów i pierwsze kroki z granicami ciągów. Ciało uporządkowane, aksjomat ciągłości i „dziurawe” liczby wymierne, zasada Archimedesa, granica przez otoczenia i twierdzenie o trzech ciągach, czyli o prasie hydraulicznej.
W tym nagraniu
Aksjomaty ciała uporządkowanego i aksjomat ciągłości – dlaczego liczby wymierne to za mało (√2)
Supremum i infimum – definicje i jednoznaczność
Zasada Archimedesa i granica ciągu 1/n
Granica ciągu przez otoczenia, jednoznaczność granicy; ciąg monotoniczny zbieżny do kresu i przybliżanie √a
Twierdzenie o trzech ciągach („prasa hydrauliczna”)
Drugi wykład z Analizy Matematycznej I na UJK zaczyna od aksjomatów liczb rzeczywistych: ℝ to ciało uporządkowane spełniające aksjomat ciągłości — każdy niepusty zbiór ograniczony z góry ma kres górny. Liczby wymierne też tworzą ciało uporządkowane, ale są „dziurawe”: zbiór liczb wymiernych o kwadracie mniejszym od 2 nie ma w ℚ kresu górnego, bo √2 nie jest liczbą wymierną.
Dalej definicje i jednoznaczność supremum i infimum, zasada Archimedesa (dla każdej liczby rzeczywistej istnieje większa od niej liczba naturalna) i wynikająca z niej granica 1/n → 0. Granica ciągu jest zdefiniowana przez otoczenia; wykład dowodzi, że jest jednoznaczna i że ciąg monotoniczny i ograniczony zbiega do swojego kresu, co pozwala przybliżać √a.
Na koniec twierdzenie o trzech ciągach, nazwane „prasą hydrauliczną”: jeśli aₙ ≤ bₙ ≤ cₙ, a ciągi aₙ i cₙ mają wspólną granicę g, to bₙ też dąży do g.
Lekcje kursu „Matematyka od nowa” na ten temat
Szkolne podstawy tego, o czym jest nagranie — interaktywnie i za darmo.
Transkrypt został wygenerowany automatycznie na podstawie napisów YouTube, więc może zawierać błędy w zapisie wzorów, nazwisk i terminów. Kliknij znacznik czasu, aby przewinąć wideo do danego fragmentu. (8123 słów)
Mamy na dzisiaj w planie akcjomatykę liczb rzeczywistych, kresy i granice. Niekoniecznie mamy w planie wypełnienie tego planu w całości. Chcesz jeść? Masz chrzówki w mizerce. Tak wygląda kot, który udaje, że chce jeść. Nie udaje, ale udaje, że jest głodzony. W każdym razie, liczby rzeczywiste. Przez całą szkołę my je traktowaliśmy jako takie wręcz fizyczne pojęcie.
Żeby była jakaś oś liczbowa, która reprezentowała jakieś ciągłe wielkości, takie jak czas, albo odległość, albo coś podobnego. Więc matematycy abdykują odpowiedzialność za to, czy to opisuje rzeczywistość zgodnie z nazwą liczby rzeczywistej. Matematycy to robią tak. Deklarują, że to jest taki zbiór, który ma działania, ma wyróżnione elementy i ma porządek. którego ze słów nie wierzę w twoje bycie głodnym nie udało ci się zrozumieć, kocie w każdym razie to jest taki napis, jak to lubią ludzie od podstaw matematyki że jest układ uporządkowany, który składa się ze zbioru o, tu jest zbiór to są działania dwuargumentowe czyli funkcje z sztuk tego zbioru w tenże zbiór to są wyróżnione elementy a to jest relacja dwuargumentowa argumentowa, czyli tak naprawdę
Funkcja, która bierze dwa argumenty i zwraca coś ze zbioru prawda-fałsz. To jak będziemy kłaść fundamenty pod tę całą naszą dziedzinę? To wygląda tak, że my zadeklarujemy ileś aksjomatów. Generalnie będziemy z nich robić całą analizę. Potem pokryjomu udowodnimy, że te aksjomaty określają dokładnie jedną strukturę. To znaczy, że przynajmniej jedną i co najwyżej jedną. Każda z tych rzeczy jest twierdzeniem i każde z tych twierdzeń jest dość nieprzyjemne.
W zależności od tego, co kto lubi. Przynajmniej jedno z tych twierdzeń to jest taka ogólnotopologiczna konstrukcja, którą i tak kiedyś spotkacie na topologii. Więc co my chcemy? Chcemy, żeby R jako struktura algebraiczna było ciałem. Akurat to polska terminologia wzięła z niemieckiego. Z niemieckiego to jest chyba körper, albo jakoś tak, nie pamiętam z jaką końcówką. Po angielsku to jest field. Akurat tu się uparliśmy, że to będzie ciało, a nie pole.
I tu jest czysta algebra. Ogólnie wszystko jest... Jeśli piszę coś bez kwantyfikatora, to znaczy, że kwantyfikator jest dla każdego. Są jakieś prawa działań, jakieś takie. To jest pewnie to, co na podstawach algebry macie nazwane, że r jest grupą przemienną. Jakoś tak, jakoś tak i jakoś tak, że istnieje y takie, że x plus y jest... To jest jedna z serii aksjomatów. To jest o samym dodawaniu. Obok tego będą aksjomaty o samym mnożeniu.
Jakbym zaczął od napisania tego z kropką i bym chciał zrobić taką opcję, żebym to skopiował, to bym się odbił od tego, że w tym programie się bardzo ciężko gumkuje kropki. To się akurat udało.
Anyway, tu za element neutralny robi jeden i tu dla każdego y różnego od zera, to jest pierwsza interakcja dodawania struktury mnożenia. Oczywiście przejście od tego, że to są funkcje dwuargumentowe jest takie, że mówimy, że wartość funkcji dodawania na dwóch rzeczach to jest znaczone w ten sposób Co jeszcze chcemy? Chcemy jakieś interakcje między dodatowaniem i mnożeniem Na przykład chcemy, żeby x razy y plus z xy plus w drugą stronę to wynika z przemienności Co jeszcze chcemy? Chcemy bardzo ważnej rzeczy że 1 jest różna od 0 Gdybyśmy tego nie założyli, to byśmy dopuszczali zbiór jednoelementowy, w którym wszystkie działania zwracały ten jeden element.
Tak jak w filmie dyktator, jak dyktator nazwał ileś rzeczy swoim imieniem i bardzo często była także funkcja nazwana jego imieniem, od dwóch argumentów, które były nazwane jego imieniem, zwracały to samo z jego imieniem. To jest sama algebra. Dlaczego to jest nie tanota? Do tego miejsca to jest struktura algebraiczna, która się nazywa ciało. Oprócz tego jeszcze mamy strukturę związaną z relacją porządku.
I to też jest shorthand, że mówimy, że to jest prawdą. Pamiętamy, funkcja to dwuargumentowa, to zwracawartość budowską, więc to jest zdanie. To jest z definicji, chciałbym napisać tak, ale wtedy to wygląda jakbym definiował lewą stronę. Chcielibyśmy, żeby to było porządkiem liniowym. To jest ostrym porządkiem.
Tak samo możemy, jako o pojęciu pierwotnym, myśleć o relacji większe-równej, o buchalterii. Z relacji większości wyprodukujemy relacje większe-równe i odwrotne. Tak to znaczy, chcielibyśmy, żeby x większe od y, albo y większe od x, albo x równa się y. Zawsze zachodzi dokładnie jedna z tych trzech możliwości. chcielibyśmy, żeby x większe od y i y większe od z implikowało x większe od z.
Normalnie to się pisze jakoś w postaci, że jest większa liczba tych warunków, ale to jest zapakowane w tym tutaj. To mówi, że nie mamy jednocześnie tych dwóch rzeczy i fakt, że zawsze zachodzi przynajmniej jedno z tych mówi, że każde dwa. Tu mamy samą algebrę. Tu mamy porządek. To chcielibyśmy jeszcze interakcję porządku z algebrą. Teraz się nazwie, że r r jest ciałem uporządkowanym. Przez relację większości ten kawałek wygląda jakby jak taka buźka, która jest trochę smutna i trochę wściekła.
To znaczy, chcemy, żeby x większe od y było równoważne z tym, że x minus y jest większe od 0. To jest przesuwalność porządku. Chcemy, żeby z tego, że mam dwie liczby dodatnie, to żeby wynikało, że ich suma jest dodatnia oraz że ich idoczyn jest dodatek. Co bym jeszcze chciał? Chciałbym jeszcze ważną rzecz, że 1 jest większe od 0. Nie da się wykluczyć, że część z rzeczy, które napisałem jest redundantna, albo że o czymś zapomniałem. I dotąd struktur, które spełniają te wszystkie aksjomaty, jest od groma.
Dotąd działa na przykład zbiór liczb wymiernych. Te wszystkie aksjomaty, które są do tej pory, to mówią o tym, że nasze liczby spełniają jakieś prawa rachunkowe, albo jakieś prawa dotyczące łączenia rachunków z porządku. To, co tak naprawdę wyróżnia liczby rzeczywiste, to się nazywa akcją odciągłości. Jak my go chcemy napisać? My go napiszemy tak. My powiemy, że w dowolnym zbiorze uporządkowanym my zdefiniujemy pojęcie kresów, a potem powiemy, że one akurat działają w erze.
Teraz będzie definicja. Jak to zrobić, żeby to był jak największy bałagan? Zrobimy to na boku. Powiedzmy, że omega z czymś takim to jest zbiór z ostrym jednym porządkiem. Ja mam pozbiór omegi. To wtedy ja powiem, że alfa jest kresem górnym a. Alfa nie musi być w a. Alfa jest elementem omegi. Gdy teraz będzie coś, co się wydaje, jakby to było chwytanie się prawą ręką za lewe ucho zamiast tak. Natomiast zaraz zobaczymy, dlaczego to jest naturalne pojęcie. Gdy alfa jest konkretnie najmniejszym ograniczeniem górnym a. No i to znaczy dokładnie to, co jest napisane.
To znaczy alfa jest konkretnie elementem najmniejszym zbioru wszystkich kandydatów na S. To znaczy ograniczeń górnych, to znaczy takich elementów omegi, że dla każdego A w A beta ogranicza z góry A. To, czego pragniemy od liczb rzeczywistych, to jest aksjomat ciągłości. Za każdym razem, jak mam zbiór w E, nie pusty, i ograniczony z góry.
To znaczy, dla każdego takiego a, jeśli istnieje takie m, że a jest oszacowane z góry przez m, napis, że zbiór jest mniejszy równy liczba, jest self-explanatory. To znaczy, każdy element tego zbioru ma być mniejszy równy niż ta konkretna liczba. To wtedy istnieje. I ja twierdzę, z czego się kiedyś wytłumaczę.
Twierdzenie pierwsze jest takie, że istnieje. Istnieje r, które spełnia to, co powyżej. A twierdzenie drugie jest takie, że takie r jest jedyne z długodawścią do izomorfizmu. Czyli jak poprzezywam liczby rzeczywiste, to w naturalny sposób ja dostanę jakąś taką nową strukturę, która to wszystko daje z pełni.
Jak zamiast liczby rzeczywistej 2 i liczby rzeczywistej 3 będę miał kotka z narysowanym 2 na czole i kotka z narysowanym 3 na czole i zdefiniuję dodawanie takich kotków, że ich suma to jest kotek z narysowanym 5 na czole, to to jak działają działania na tych kodkach jest nieodróżnialne z oryginalnymi liczbami rzeczywistym. Z punktu widzenia algebry i w ogóle z punktu widzenia matematyki to jest to samo. I to jest najzawsze, czego możemy się spodziewać, jak je definiujemy w taki intrinsic sposób. Jak się uprzemy, że liczby naturalne są jedne konkretne, to tak liczby rzeczywiste są też jedne konkretne. Oprócz tego, że...
Zobaczmy, jak to definiować. Tak naprawdę to nie. Tak naprawdę to i tak wszystko będzie z dokładnością do... czy każda taka bijekcja, która zachowuje wszystkie działania to zrobi na nowelgię w rzeczywistym. To znaczy, jak ja mam jakąkolwiek bijekcję powiedzmy phi z r w jakiś śmieszny zbiór jeśli nazwie się eś no to ja mogę przeciągać wszystko z r do eś.
Ja mogę powiedzieć, że jak ja mam dwa elementy eśa, to ja powiem, że x, tutaj plus w sensie esiowym, y to jest, to jest co? To jest to, że ja cofnę je przez phi, dodam w sensie normalnego r i potem jeszcze raz wyślę przez phi w przyszłość. Każda taka identyfikacja r z jakimś fizycznym zbiorem to pozwala temu zbiorowi zapożyczyć działania z r. Ale to jest sztuczne mnożenie bytów. Chodzi o to, że cała struktura algebraiczna jest dokładnie jedna.
I dowody tych stwierdzeń zobaczymy kiedyś. Tymczasem. jest taki tajemniczy napis alfa równa się supremum. Oczywiście można się zastanawiać, dlaczego tam jest równa się supremum, a co jak są dwa różne suprema. Na szczęście bardzo łatwo wykazać, że tak nie jest. To znaczy, że jeśli, powiedzmy, że chwilowo ten napis traktujemy jako związek frazeologiczny i zaraz powiemy, że to jest faktycznie równość. To znaczy, że jeśli alfa jest równa supremum jakiegoś zbioru i beta jest równe supremum jakiegoś zbioru, to alfa jest równe beta.
Dlaczego? Bo, więc nie może być lepsze od kresu. Także beta jest głupszym ograniczeniem górnym niż alfa. Im większe jest potencjalne ograniczenie górne, tym jest głupsze. Trudniej być ograniczeniem górnym, jak się jest mniejszym. Tak samo fizyk by napisał z symetrii.
Ja bym też napisał z symetrii, ale żeby było ładniej, napiszemy analogicznie. Tu jest alfa, tu jest beta. Cała reszta jest tak samo i dodostajemy alfa większe równe p. No i z tych dwóch rzeczy wynika, że alfa jest równe p. Świetnie. Czyli tak naprawdę to sub jest zawsze co najwyżej jedno. I aksjomat ciągłości mówi, że dla każdego zbioru, dla którego nie ma oczywistych przeszkód, to ma być przynajmniej jedno.
Czyli dokładnie. Czyli tak naprawdę to sub, to my traktujemy jako funkcję ze zbioru tych A, które są pod zbiorami R, nie pustymi, ograniczone z góry. Robimy jeszcze umowę notacyjną, to znaczy, że jak ja mam supremum i tu mam jakiś zbiór nieograniczony z góry, a ja chcę zrobić supremum zbioru pustego, to patrzę jakie są ograniczenia górne zbioru pustego. Zbiór pusty jest tak beznadziejny, że nawet minus miliard jest jego ograniczeniem górnym, ponieważ dla każdego elementu zbioru pustego ten element jest mniejszy niż minus miliard.
Czyli najmniejsze ograniczenie górne, it's tends to reason, że będzie minus nieskończoność. To jest umowa notacyjna. Plus i minus nieskończoność nie są liczbami. Więc tak naprawdę, ja zamiast myślenia o tym w ten sposób, to ja mogę powiedzieć, że sub to jest funkcja, która w ogóle bierze podzbiory liczb rzeczywistych i zwraca coś, co jest liczbą rzeczywistą, albo plus nieskończoność, albo minus nieskończoność. R, do którego dorzucamy końce, oznaczamy przez rozkreską, przez analogię do operacji domknięcia. Potem się jednak dowiemy, że to jest szczególny przypadek operacji domknięcia.
Po co nam to? Już powiedzieliśmy po to, żeby mieć tę jedną własność, tak, żeby wydestylować to jedno, co odróżnia liczby rzeczywiste od mnóstwa innych ciał uporządkowanych. Ciał uporządkowanych jest mnóstwo. Tak, na przykład liczby wymierne są dobrym ciałem uporządkowanym. Na przykład liczby wymierne z dorzuconym pierwiastkiem z dwóch, czyli zbiór liczb rzeczywistych w takiej postaci to też jest ciało uporządkowane natomiast takie liczby mierne są dziurawe i między nimi się daje wcisnąć pierwiastek z dwóch tak samo to jest dziurawe i między te liczby daje się wcisnąć pierwiastek z trzech no i generalnie tak można wnieść skończoność to też jest jedna z z konstrukcji liczb rzeczywistych trochę gorsza w opisie ale właśnie że się łata dziury w takich coraz mniej dziurowych strukturach.
Tak naprawdę ten reakcjomat ciągłości, to przylezopnicznie, to jest ta własność liczby rzeczywistych, która nam pozwala robić coś z niczego. To jest ta własność, która będzie pozwalała robić analizę. To jest ta własność, która będzie pozwalała nam pisać sumy szeregów nieskończonych, których wyrazy wygasają wystarczająco szybko. To jest ta własność, która nam będzie pozwalała odwracać funkcje przy odpowiednich założeniach. to jest ta własność, która nam będzie pozwalała mówić, że każda funkcja ciągła na przedziale domkniętym ograniczonym na maksimum. Za każdym razem jak jest jakieś takie bardzo ogólne twierdzenie, które mówi, że zawsze coś istnieje, to jego dowód się daje wyśledzić do zastosowania tej zasady ciągłości. I o tym kresie górnym należy myśleć jako o takim substytucie maksimum.
Dość oczywisty klejm jest taki, że jeśli alfa jest faktycznie największym elementem zbioru A, to to jest kres. Jest to ograniczenie górne oraz każdy element zbioru A różny od alfa jest mniejszy, czyli jest to najlepsze ograniczenie górne. Po prostu krem należy myśleć jako takim czymś, co piszemy w miejscu maksimum, jak nie mamy maksimum. Należy myśleć w ten sposób, że jak jest jakiś śmieszny zbiór, który tu ma jakiś przedział, tu ma jakieś punkty, tu się wygłupia, na przykład tu ma zbiór kantora, malowanie zbioru kantora jest bardzo ciężkie, tu ma jeszcze jakieś punkty na przykład, to wyobrażamy sobie, że tutaj mamy ścianę, każdy punkt stawia tej ścianie nieskończony opór. Najeżdżamy ścianę na zbiór, no i jak napotkaliśmy jakikolwiek opór, to ściana nie pójdzie dalej.
W szczególności na przykład supremum zbioru 1-1n, to jak to wygląda? Wygląda tak, że tu mam jedną drugą, dwie trzecie, ten mam granicę. Granicy jest 1, jedynka nie jest w tym zbiorze, ale supremum jest 1. Ponieważ każdy mniejszy od jedynki, który próbowałby być ograniczeniem górnym tego zbioru, znalazłby tutaj kogoś większego. I dość dobrym sposobem myślenia o tym jest taka charakteryzacja, że alfa jest równe supremum a, wtedy tylko wtedy gdy, zawsze jak ja chcę sprawdzać, czy jakaś liczba jest ograniczeniem górnym naszego zbioru, to to jest równoważne z byciem ograniczeniem górnym. Można o tym myśleć w ten sposób, że liczby ze zbioru A chcą zatrudnić kogoś, kto będzie nimi rządził.
Będą chciały być rządzone tylko przez takiego, kto jest większy równo od nich wszystkich. Tylko, że jak biorą kandydata, jak tu jest jakieś potencjalne M, zapytanie, czy M jest większy równo od każdej z tych liczb zasobna, to jest czasochłonne. Jak jest nieskończenie wieja, to jest nieskończoność czasu. Więc co te liczby robią? One znajdują tego swojego reprezentanta. Jakby ich było skończenie wieja, to byśmy po prostu wzięli maksimum. Sprawdzalibyśmy, czy maksimum jest mniejsze równe m. A tu wystarczy porównywać supremum z... więc zamiast robić nieskończenie długi job interview z takim mm, to zapytajmy tylko m-a, czy jest większy równy niż kres.
Udowodnienie tego jest dosyć trywialne. Nasze centralne pojęcia. A, to jeszcze powinniśmy powiedzieć, że infimum a to jest to, co się wydaje. Sub jest skrótem od supremum. Po angielsku się tak samo pisze, tylko się czyta z innymi samogłoskami. Inf jest skrótem od infimum. infimu. Trzy sylaby. Kres dolny. Cztery.
Infimu wygrywa. To jest dla odmiany największe ograniczenie dolne. I wszystko, co powiedzieliśmy o supremu, działa tak samo dla infimu, tylko że z odwróconym zwrotem nierówności. To się bierze na przykład z tego, że jak ja mam zbiór uporządkowany, to jak mu flipnę te relacje w większości, to w dalszym ciągu dostaję zbiór uporządkowany. Aksjomatyka tego, jak to działa, się w ogóle nie przejmuje kierunkiem nierówności. Ten jeden moment, w którym zaczynamy mieć wyróżniony kierunek jest ten, w którym twierdzimy, że jeden ma być akurat większy od zera, a nie mniejszy.
I tak samo mówimy, że infimum pustego jest równe plus nieskończoność. Infimum zbioru nieograniczonego z dołu jest równe minus nieskończoność. Ten napis tylko, że jest odwrócony nierównością. I tak samo dla każdego zbioru ograniczonego z dołu istnieje infimum i to wynika z tego, że istnieje supremum. Dlaczego? Dlatego, że infimum zbioru A to jest minus supremum zbioru, który składa się z zaminusowanych elementów A. To jest też trywialne sprawdzenie. Chyba poszło na ćwiczenie. Nawet nie czuję, że rymuję.
I jednym z głównych sposobów, na które to będzie interagowało z naszą matematyką, to jest to, że supremum i infimum generują granice ciągów. To chwilę wciskamy pauzę na biznesie z kresami i przypominamy sobie, jak działają granice ciągów. W szkole była jakaś definicja i pewnie były trzy osobne definicje, dla granicy, która jest liczbą rzeczywistą, dla granicy, która jest plus nieskończoności i dla granicy, która jest minus nieskończoności. Jako, że matematycy są ludźmi leniwymi, to wymyślili, jak to zrobić tak, żeby było jedne definicje. To ja powiem, że jak ja mam punkt, który jest elementem era, który ma lub nieskończonością, to ja powiem, że, jak ja to powiem, ja powiem, że kanonicznym otoczeniem każdy przedział postaci a minus epsilon,
A plus epsilon, każdy przedział postaci takiej, gdzie y jest większy od 0. I to jest dla a, które jest faktyczną liczbą.
Teraz będą dwa przypadki. Więc schowamy to, że są trzy przypadki w definicji granicy za tym, że zrobimy inne definicje otoczenia, w której są trzy przypadki. Jak a jest równe plus nieskończoność, to będzie każdy przedział postaci od jakiejś liczby do plus nieskończoności, gdzie m jest byle jakie a otoczenie minus nieskończoności to będzie każdy przedział w postaci minus nieskończoności a m jest jakość to jest kanoniczne otoczenie żeby nomenklatura się zgadzała z tym co jest normalnie to powiemy, że otoczeniem a nazwiemy każdy zbiór który zawiera jakieś kanoniczne otoczenie no zbiór, po prostu prościej się myśli o tym kanonicznym
Natomiast cała teoria raczej się o nim myśli w ten sposób to ma być dowolny zbiór, który zawiera faktycznie coś dookoła a być może jeszcze bonusowo coś poza tym. No to teraz będzie definicja granicy ciągu. Ja powiem, że granica przy n dążącym do nieskończoności jest ciągła n. Oczywiście jak mówię ciąg, to mam na myśli po prostu funkcję z liczb naturalnych, to jest self-explanatory. Specjalnie nie piszę czy n0 czy n+, bo to wszystko jedno.
Tak samo nas też nie zaboli, jak zamiast n będzie od jakiegoś n0 do nieskończoności. Zazwyczaj się mówi, że ciąg to jest numerowany od jedynki, na tym jest, we wszystkim co robimy to nie będzie miało znaczenia. Powiemy, że granica ciągu AN jest G, gdzie to jest liczba rzeczywista lub nieskończoność, gdy, i teraz będzie dla każdego U, i to jest to jest kanoniczne otoczenie G, liczba tych N-ów, że AN nie trafia do naszego otoczenia, jest skończona.
I zrobiłem dokładnie to, co matematycy lubią robić, dokładnie to, za co się ich nie lubi, jak się próbuje od nich czegoś nauczyć. To znaczy, zrobiłem definicję tak, żeby to, co jest dalej, było jak najbardziej skompresowane. Kosztem tego, że po prostu definicja jest dziwna. O co w tym chodzi? O to w tym chodzi, żeby napisać te trzy definicje granicy ciągu w jednym. W szkole się o tym jakoś mówiło w ten sposób, że an należy do u dla prawie wszystkich n-ów. Albo, że od pewnego miejsca. I zauważcie, że to jest równoważne.
Ten napis, ogólnie, jak mówię, że dla każdego kanonicznego otoczenia, to równie dobrze mogę napisać dla każdego u, które jest po prostu jakimś otoczeniem g. No bo to jest oczywiste. Jeśli dla każdego kanonicznego otoczenia wpadają w nie wszystkie wyrazy oprócz skończenia wielu, to dla każdego otoczenia też, bo otoczenie jest większe niż kanoniczne otoczenie. To otoczenie zawiera jakieś kanoniczne otoczenie, więc wszystkie oprócz skończenia wielu wpadnie w ten mniejszy zbiór.
A odwrotnie po prostu to się bierze z tego, że kanoniczne otoczenie jest otoczenie. Tu jest miejsce, w którym jest wszystko jedno, jak napiszemy w definicji. Tu, zamiast pisać, że ich jest skończenie wiele, to możemy napisać, że istnieje takie n, że dla każdego n-a większego równego n, a n jest, jest jakie? Jest u. No i to też jest oczywiste. Tak, w tę stronę, a w tę stronę co ja robię? W tę stronę ja mogę powiedzieć, że n jest równym maksimum tego mojego zbioru skończonego, plus 1, więc jak wezmę n-y, które są większe, równe niż maksimum tego plus 1, to wiem, że te n-y nie wpadną w ten zbiór, czyli będzie zaprzeczenie tego warunku, czyli a, n będzie wpadało w u, tak jak jest tutaj napisane.
Jak chcemy udowodnić to w tę stronę, to jest jeszcze prostsze. Liczba tych n-ów, że a, n nie wpada do u, jest jaka? Od n już jest dobrze, czyli jest co najwyżej, gdzieś numerujemy od jedynki, to jest co najwyżej n. Te równoważności to są w zasadzie masła maślane. Z tego sobie warto zdawać sprawę. że to, że mam jakiś podzbiór zbioru liczb naturalnych, który skipuje co najwyżej skończenie wiele wartości, to jest równoważne z tym, że od pewnego miejsca wszystko należy do tego podzbioru.
Jak wezmę dopełnienie, to to się tłumaczy na to, że jeśli mam podzbiór liczb naturalnych, to a jest ograniczony z góry, tylko wtedy, gdy istnieje takie n, że a zawiera się w tym. To jest dość oczywiste w stwierdzeniu. No i znowu, to jest, ta równość to jest związek frazeologiczny. Oczywiście może się zdarzyć, że, a priori, może się zdarzyć, że są dwie różne granice i trzeba udowodnić, że tak nie może się zdarzyć.
No to jak to robimy? Bardzo prosto. Twierdzenie, że jeśli granica AN jest równa G1 oraz granica AN jest równa G2, to wtedy G1 równa się G2. Długowisem się kiepsko pisze. Czy jestem w stanie zmienić, zmienić mu styl? Dlaczego to jest oczywiste? No dlatego, że ja tu mam g1 i tu mam g2.
Więc ja biorę rozłączne otoczenie. Tu jest u1, tu jest u2. Dlaczego mogę wziąć rozłączne otoczenie dla dowolnych dwóch różnych g1 i g2? No pewnie robię to jakoś tak, że jeśli g1 i g2 są liczbami, liczbami, to nie u1 to będzie przedział g1 minus epsilon g1 plus epsilon, u2 to będzie przedział g2 minus epsilon g2 plus epsilon, gdzie epsilon jest na przykład równe 1 trzecia odległości.
Trywialnym ćwiczeniem jest sprawdzenie, że one są rozłączne. Jeśli na przykład g1 jest równe nieskończoność i g2 jest liczbą, to jak to robimy? jakkolwiek bierzemy epsilon równa się byle co i wtedy moje u1 to jest g1 minus epsilon g1 plus epsilon a jak już mam wybrany epsilon równy byle co napisać i tak chciemy to wtedy u2 to jest na przykład to jest otoczenie nieskończoności tak samo jak 1 jest nieskończoności zrobienie dwóch rozłącznych otoczeń jest proste gj to jest trochę zonk
No bo dla n-ów większych równych niż coś a n należy do u1 dla n-ów większych równych niż coś innego a n należy do u2 tu jest z faktu, że granica a n-a jest równa g1 tu jest z faktu, że granica a n-a jest równa g2 w związku z tym sprzeczność z tym, że są różne zaczyna od jakiegoś, przypuśćmy, że g1 różna od g2 Jakieś takie technikanie.
Umiemy, dlaczego mi zniknęła panda? Umiemy w granicy. Obowiązkowa bajeczka do nowego pojęcia jest taka, w sumie to supremnie było dobrej bajeczki, powiedzmy, że ze ściany jest jakaś bajeczka. Bajeczka z granicą jest taka. Mam i ja to jest graniczny, idealny pracownik. I krwiożyczy kapitalista mówi, że w kolejce do pracy u mnie jest nieskończenie wielu pracowników, Niektórzy są trochę lepsi od gier, niektórzy trochę gorsi.
Powiedzmy, że to jest jakaś taka liniowa skala, na której u Ray idealny pracownik musi być równy konkretnie gier. No więc ten warunek, ten tutaj, że w każdym kanonicznym otoczeniu wszyscy, którzy się do niego nie łapią, to ich jest skończenie wielu, to wygląda tak, że kapitalista mówi, że ja od teraz chcę, żebyście pracowali 10 godzin dziennie. To jest jakieś zawężenie przedziału dookoła tego ideału. Tu jest.
Jak ich skończenie wielu się wykruszy, zostanie w dalszym ciągu w kolejce nieskończenie wielu. Potem on sobie zażąda więcej, jeszcze bliżej ideału. Teraz pracownik ma pracować 13 godzin dziennie i wytatuować sobie logo firmy na czole. A potem tutaj i też skończenie wielu się wykruszyło, ale tutaj w środku zostanie jeszcze nieskończenie wielu. Pracownik ma mieszkać w pracy i nie pobierać pensji. Jeśli jest skończenie wielu, to zostanie nieskończenie w środku i tak dalej dla coraz bardziej wyśrubowanych wymagań.
Jak chcemy dowodzić, że coś jest czegoś granicą, to na początku to będzie strasznie uciążliwe, bo mamy tylko definicję do dyspozycji. Ale jak zarobimy prawa rachunkowe, to nagle to się zacznie wszystko robić proste. Taki najbardziej kanoniczny przykład jest taki, że jest taki, że jest taki, że granica ciągu jedna enta jest zero. Tylko żeby się o tym przekonać, to musimy udowodnić najpierw twierdzenie. Twierdzenie się nazywa zasada Archimedesa. Czy jeśli jest zasada Archimedesa, to jest też kwas Archimedesa?
Twierdzenie jest bardzo proste i bardzo głupie. To znaczy, ono mówi tyle, że dla każdego, dla każdej liczby rzeczywistej istnieje liczba naturalna taka, że ona jest większa lub mniejsza. Oczywiście uważny czytelnik zapyta, co mają wspólnego liczby naturalne z liczbami rzeczywistymi. Mianowicie tyle, że jak już dowodzimy, że istnieją liczby rzeczywiste, to my zaczynamy od liczb naturalnych. To jest jedna odpowiedź, a druga jest taka, że a druga jest taka, że jak zamiast tego myślimy o aksjomatach liczb rzeczywistych jako o pojęciach pierwotnych, to zawsze możemy odzyskać n jako co?
Przecięcie tych wszystkich zbiorów. Tu będzie pisane n i to jest kandydat na liczby naturalne. Takich zbiorów n, że n spełnia zasadę indukcji. To znaczy, że 0 należy do tego zbioru oraz z faktu, że dla każdego n, nazwanie go n jest trochę pysamszość. Tu napiszemy, że dla każdego x z x należy do n, wynika x plus 1 należy do n. O takich n-ów wychodzi takie coś oraz takie coś.
Tak się to czasem robi, że się w ogóle abdykuje dowodzenie, że liczby rzeczywiste istnieją. Mówi się, że to jest aksjomatyka i tak się z nich wyciąga liczby naturalne. Tak też można. Tak też można, tylko że wtedy te teorie jest gorsza do podłączenia pod resztę fundamentów matematyki. Więc liczby naturalne traktujemy jako te liczby naturalne, które znamy ze zliczania liczności zbiorów, liczby wymierne jako ułamki, a potem robimy okropną konstrukcję typologiczną, która z nich robi liczby rzeczywiste. Takie coś niby nie jest za darmo. Dowód jest taki, że on wymaga jakichś przejść logicznych. Dowód będzie przy użyciu zasady aksjomatu ciągłości, jak wszystko, co jest nietrywialne w liczbie rzeczywistej.
To znaczy, niech a to będzie zbiór tych a, które są złe. Takich, że dla każdego n naturalnego n jest większy, równe niż a. Ja tak chciałem napisać, właśnie chciałem zapisać zaprzeczenie. Takich, które szacują z góry każdą liczbę naturalną. Więc oczywiście chcemy udowodnić, że ten zbiór jest pusty. Więc przypuśćmy, że jest nie pusty. Bez wątpienia a jest ograniczony z dołu przez 0.
Bo wszystkie liczby mniejsze, równe 0, nie należą do a. a jest nawet większą. Czyli mam zbiór niepusty, mamy ograniczony z dołu, no to z tego wynika, że istnieje jego kres dołu. Wśród tych liczb, które są złe, istnieje taka najmniej zła. Oczywiście jeszcze nie wiemy, czy alfa należy do awo. Ale wiemy next best thing.
To znaczy wiemy, że alfa minus 1 nie może należeć do awo, bo jakby należało, to byłoby mniejsze od ograniczenia dolnego. I tak nie wolno. Tak, więc z tego, że to nie należy do a, wynika, że alfa minus 1 nie spełnia tego warunku. Więc nieprawda, że dla każdego n naturalnego n jest mniejsze od a. Czyli istnieje taki n naturalny, że n jest, to miało być alfa minus 1 w miejscu tego a. Istnieje taki n naturalny, że on jest większy również alfa minus 1. No i to już jest prawie koniec. Alfa plus 1 jest mniejsze również n plus 2.
Jest trochę zonk, no bo, no bo co to znaczy? Tu mieliśmy infimum tego zbioru, a tu mamy jeszcze trochę większą liczbę, która się już oszacuje z góry przez liczbę naturalną. No to skoro alfa plus jeden jest większe niż infimum, tak, jestem większy niż infimum, więc nie mogę być ograniczeniem dolnym. Jakbym był, to byłbym lepszym infimum.
Istnieje takie, powiedzmy, beta w zbiorze A, takie, że alfa plus 1 alfa plus 1 jest większe niż beta. No i teraz totalna sprzeczność, bo nasza beta, która jest elementem zbioru A, składającego się z liczb, których nie da się oszacować z góry przez liczbę naturalną, jest mniejsze niż alfa plus 1, które jest mniejsze, równe niż m plus 2. I to jest sprzeczność. Przedziwne, że te słuchawki potrafią się losowo wyłączyć, nawet mając pełną baterię.
W każdym razie, dowodniliśmy, jak to masło maślane, że wszystko się daje oszacować z góry przez liczbę naturalną co i tak nas coś kosztowało kosztowało nas jakieś branie kresu kosztowało nas jakieś dodawanie jeden stronami do nierówności kosztowało nas jakieś chainowanie nierówności to wszystko nie było dodanie za darmo jak mamy zasadę Archimedesa czyli, że każdą liczbę oszacujemy z góry przez liczbę naturalną no to jak weźmiemy jeden przez to dostajemy, że każdą liczbę dodatnią z dołu oszacujemy przez jeden przez liczbę naturalną i stąd wywnioskujemy to to jest nasza pierwsza nietriggana granica granica ciągu 1m jest równa 0. To z definicji się takie rzeczy robi tak.
Weźmy epsilon większe od 0. Będziemy brali jakieś kanoniczne otoczenie 0. Więc to, jak się pisze takie rozwiązania, to wygląda tak. Piszemy sobie na boku, że chcemy, żeby jedna n-ta wpadała w takie otoczenie granicy. Chcemy zobaczyć, że od pewnego miejsca tak się będzie działo. I patrzymy, czego do tego potrzebujemy, albo nawet, co nam do tego wystarcza. ogólnie bycie większym niż liczba ujemna to nie jest wielka sztuka dla 1 przez liczbę dodatnia więc tak naprawdę tu jest napisane 1n ta mniejsza niż epsilon no ale to znaczy tyle, że n ma być większy niż 1 przez epsilon no to to się będzie działo dla liczb naturalnych, które są większe niż taka śmieszna liczba rzeczywista no to teraz już wiadomo to możemy zmazać albo poprzeć w inne miejsca i zaczynamy rozmowanie od tego że że z zasady Archimedesa istnieje liczba n, która jest liczbą naturalną, która jest większa niż 1 przez epsilon.
No to już. Dla n-ów większych równych n, dla n-ów większych równych n, n z przechodności jest większy niż 1 przez epsilon, więc 1n to jest mniejsza niż epsilon, więc to, co chcieliśmy. I już. Wzięliśmy dowolne epsilon, udowodniliśmy, że dla wystarczająco dużych n-ów zachodzi to. I tylko tyle od nas chcieli. Zauważcie, że to jest, to pojęcie granicy jest strasznie niekonstruktywne.
To jest tak, że ono mówi, że dla każdego epsilon istnieje jakieś n. To jest n zależne od epsilon. Natomiast to n może być, mieć dowolnie parszywe zachowanie, może strasznie szybko rosnąć z epsilon. Te wszystkie stwierdzenia o tym, że granica czegoś jest jakaś, to są tak naprawdę stwierdzenia o charakterze jakościowym. Co jeszcze warto wiedzieć? Warto pewnie wiedzieć takie rzeczy jak to, że... Właśnie, to jest to, czego nie chciałem robić na wykładzie na żywo, bo jest to mieszanie Wam w głowach. Jest taka struktura danych jak multizbiór.
To jest coś między zbiorem i ciągiem. Jak ja mam ciąg, to jest ciąg. To ja ogólnie z tego ciągu mogę zrobić dużą ilość zapominania struktury danych i zrobić zbiór wyrazów. W ciągu jest ważna kolejność. Tu zapominamy kolejność i też zapominamy powtórzenie. Jak mój ciąg składa się z 1, 2, 1, 2, 1, 2, to zbiór wyrazów to jest 1, 2.
Jak mój ciąg to jest 1, 2, 1, 1, 1, 1 i tak dalej, to zbiór wyrazów dalej jest 1, 2. Więc to niesie dużo mniej informacji. To po drodze jest coś, co się nazywa multizbiór, co traci tylko część. I na to nie ma dobrego jednego oznaczenia, w związku z tym ad hoc nazwiemy je po prostu multiset, tu jest multisbiór wyrazu. Zapominamy kolejność, ale pamiętamy powtórzenie. Pamiętamy ile razy, jeśli skończę niewiele, albo czy nie skończę niewiele razy, powtórzyła się dana wartość.
Na przykład jak mam 1, 2, 3, 3, 2, 5, to taki multiset jest równy multisetowi 1, 2, 2, 3, 3, 5, ale nie jest równy multisetowi 1, 2, 3, 5. Czyli tak naprawdę multizbiór, ja bym chciał zrobić taką hiperścisłą definicję, to ja bym powiedział, że multizbiór elementów jakiegoś zbioru omega to jest dokładnie to samo, co funkcja, muszę zaznaczyć tę kropkę i nacisnąć delete.
Funkcja z omega w liczby naturalne z zerem. Heurystycznie to jest Także a od omega to jest dokładnie tyle, ile razy omega jest w danym multizbiorze. I to jest struktura danych, która się będzie czasem pojawiać. Będzie się na przykład pojawiać na przedmiocie matematyki dyskretnej. Być może nienazwana, ale raczej nazwana. Po co ja o tym mówię? Jest twierdzenie, które jest w sumie dość oczywiste. To znaczy, że granica a, n, zarówno jej istnienie, jak i wartość, nie zależy tylko od zbioru wyrazów.
Jak już widzieliśmy, że 1, 2 i same jedynki ma granicę 1 i ma zbiór wyrazów 1, 2. 1, 2 i same dwójki ma też zbiór wyrazów 1, 2, a ma granicę 2. Więc zbiór wyrazów zapomina za dużo. Multizbiór zapomina akurat wszystko, co jest niepotrzebne. To znaczy, zależy tylko od multizbioru A1, A2. Jakbym był pompatyczny, to bym powiedział, że multizbiór to jest podzielanie ciągów przez działanie grupy permutacji. To znaczy, że mam taką relację równoważności na ciągach, że ciąg jest równoważny z innym, jeśli mogę przepermutować indeksy.
Natomiast nie wiem dokładnie, na którym etapie teraz jest Wasz wykład z podstaw matematyki. Także myślimy o tym jako o zliczaniu, ile czego jest. Tak, no i dowód jest dość oczywisty. To znaczy, że jeśli multizbiór taki jest równy multizbiór taki, to wtedy a liczba takich n-ów, że a n nie należy do jakiegoś u jest równa liczbie takich n-ów że b n nie należy do u dlaczego? bo między tymi zbiorami jest b-ekcja bo to jest przepremutowaniem tego po prostu tyle ja bym chciał być bardzo pompatyczny, to bym tutaj napisał, co ja bym napisał że liczba takich n-ów to jest suma po, powiedzmy, C, które należy do zbioru. Suma po C, które należy do tego zbioru.
I C nie należy do U. I tu jest liczba wystąpień C w tym multizbiorze. Liczba wystąpień danej liczby na jakiejś liście, to jest dokładnie liczba jej wystąpień w tej liście potraktowanej jako multizbiór. No i oczywiście to jest równe to samo dla B zamiast A. Zamiast A, bo ten multizbiór jest taki sam jak ten dla A, więc oczywiście tym bardziej zbiór wyrazów jest taki sam jak dla A.
I to spostrzeżenie jest głupie, ale czasem się przydaje. Czasem warto myśleć o ciągach nie myśląc o kolejności wyrazów. Tylko bardzo czasem. Czy to jest czas na to, żebyśmy powiedzieli sobie, co mają wspólnego ciągi z kresami? Myślę, że tak. Twierdzenie. Jeśli mam ciąg niemalający, ograniczony z góry, To istnieje granica. Generalnie dla ciągów istnienie granicy jest wielce nie za darmo.
Dla wielu ciągów granicy nie ma. Tak jak na przykład ciąg minus 1 do n, on oscyluje. Natomiast to, to twierdzenie, ono wynika z eksematu ciągłości. A, no więc my udowodnimy tak. Potem jeszcze zobaczymy dowód w drugą stronę. Dowód w drugą stronę zobaczymy jak będziemy mieć, co będziemy mieć jak trochę lepiej się nauczymy operować granicami że tak naprawdę można w definicji liczb rzeczywistych substytuować to twierdzenie zamiast aksjomatu ciągłości a w tę stronę, w tę bardziej interesującą dla nas dowód jest taki oczywiście ja powiem, że kandydat na granicę to jest supremu zbioru wyrazów to zbiór jest ograniczony, oczywiście jest nie pusty więc ma supremu no to co ja chcę zrobić ja chcę udowodnić, że w przedział o, tu jest kanoniczne otoczenie g, ja chciałbym, żeby tu wpadło nieskończenie wiele wyrazów.
To co ja robię? Ja patrzę przewrotnie. Ja patrzę na zbiór nie, akurat patrzę dokładnie w tę stronę. Ja patrzę na zbiór tych n, że a n wpada do tego czego. Niech j to będzie. No więc, jeśli j jest zbiorem pustym, to zonk. Bo co? bo to znaczy, że nasze wszystkie a, n w ogóle są mniejsze niż gminus epsilon, bo wtedy cały ten zbiór zawiera się w przedziale nieskończoności do gminus epsilon.
Czyli gminus epsilon jest lepszym ograniczeniem górnym niż supremum. Jest ograniczeniem górnym zbioru tych wyrazów, mniejszym niż supremum tego zbioru, a tak nie wolno. No to świetnie. Obaliliśmy podejrzenie, że jad jest zbiorem pustym. stąd jad jest zbiorem niepustym no i siłą rzeczy jest zbiorem zbiorników naturalnych więc powiemy, że n to jest element najmniejszy ponieważ zasada minimum która przyszła w tym samym opakowaniu w którym przyszły do nas liczby naturalne no to co? no to już wygraliśmy dla... tylko teraz to trzeba z głową bo tak naprawdę korzystamy z indukcji tak?
Ja teraz powiem, że dla k większego równego 0 a n, właśnie a ten duży n plus k jest w naszym otoczeniu i dowodzimy tego przez indukcję po k tylko oczywiście dla k równego 0 a n, no z definicji, to jest minimum zbioru j czyli n należy do zbioru tych n dla których a n wpada w ten przedział w związku z tym a z tym n wpada w ten przedział jeśli a n plus k wpada w przedział g minus epsilon, g plus epsilon to co z tego wynika to z tego wynika, że a n plus k plus 1 tu korzystamy z tego, że nasz ciąg jest niemalający 100 lat temu się mówiło rosnący w szerszym sensie, to znaczy rosnący z jedną stroną nierównością a n plus k ten jest większy niż g minus epsilon
Więc a n plus k plus 1 a i ponadto n plus k plus 1 oczywiście jest mniejszy równy niż sub wszystkich ajotów, które jest równe g. Więc on zawiera się w przedziale g minus epsilon do g oczywiście zawartym w g minus epsilon g plus epsilon. I już. Czyli dla każdego k z tego, że n plus k wpada w przedział udowodniliśmy, że n plus k plus 1 wpada w przedział.
Czyli tamto zielone zdanie jest równoważne z tym, jak dla każdego k większego zera coś się dzieje dla m plus k, no to to jest to samo co powiedzenie, że dla każdego m większego równego n a m wpada w ten przedział. Ponieważ wtedy takie m jest równe n plus plus m minus n. I to jest nasze k. Udowodniliśmy. Udowodniliśmy, że jak sobie zrobię przedział dookoła supremum, tu jest g, tu są te punkty, Zrobiłem sobie jakiś taki przedział, wziąłem pierwszego, który się tutaj pojawił i mówię, że każdy następny jest w tym przedziale.
Cała filozofia. To jest strasznie proste rozumowanie, tylko że jak się rozznaczkuje, to wygląda jak by było trudno. Jak się przyzwyczai do znaczków, to to wszystko... Umiem brać granicę. Bardzo często w matematyce to jest tak, że jak wiemy, że jak coś istnieje, to dużo łatwiej to policzyć. Potem właśnie będziemy z tego mocno korzystać. Na przykład... Czy zrobimy sobie jakiś przykład teraz? Chwilę nam się jeszcze nie chce, ale tak, ale jak są takie procedury iteracyjne, na przykład jak ja mam taki ciąg określony takim wzorem, że niech x0 jest równe cokolwiek, niech będzie 1, a xn plus 1 to jest xn plus 1 przez xn, jakieś a przez xn przez 2, to taki ciąg zbiega do pierwiastka z a.
I jak się tego dowodzi? To my to udowodnimy, jak będziemy mieć jeszcze para rachunkowy na granicach. Jak ja badam, czy xn plus 1 jest większe, równe niż xn, tu jest napisane, że xn plus a przez xn ma być większe, równe 2xn, czyli a przez xn ma być większy niż xn, czyli xn kwadrat ma być mniejszy, równy a tak, czyli jeśli ja wystartowałem z poniżej a to będę rosnący ok, czyli dowód wygląda w taki sposób najpierw jest jeden claim jeden claim jest taki, że każdy xn i powiedzmy, że a jest liczbą większą od 1 każdy xn jest mniejszy, równy niż niż a, tak, i ten claim się propaguje z wyrazu na wyraz?
Myślę, że tak. To jest takie proste. Jeżeli ja jestem poniżej a kwadrat, ja bym musiał dowodnić, że ta funkcja jest nie malejąca. My byśmy to zrobili, natomiast byłoby to troszeczkę uciążliwe. Nie, przepraszam, ja kłamie. To jest większe równe niż pierwiastek z a. Czyli ja musiałbym mieć takie coś. Czyli ja zawsze takie buty. Ok, dobrze.
Już zaczynam rozumieć, dlaczego chciałem dać ten przykład. Teraz 3 równe, to jest mniej 3 równe i to jest mniejsze równe. Ten krom jest taki. I on jest prosty, bo każdy xn to jest plus 1 plus a przez xn przez 2 i to z nierówności średnich to jest większe równe niż pierwiastek z a.
Tak było jak wierzyłem w pierwiastki. Jak dostawimy kwadrat to to się daje zrobić bez napisania pierwiastka. Tak, na przykład można napisać, że to jest kwadrat, o, i to jest równo takie coś, ratu, to jest xn-1 kwadrat plus a kwadrat przez xn-1 kwadrat plus 2a przez 2, a to w ogóle jest wszystko nieujemne. To jest większy równiak. Tak, mam taki claim dla każdego n, więc teraz claim 2 i ten już jest przez indukcję, że dla każdego n xn plus 1 jest mniejszy równy niż xn. No to tu jest dokładnie dowód.
Tu są równoważności. No to świetnie. No to xn jest ciągiem nierosnącym. Ograniczonym z dołu. Kwadraty są większe równe a. xn jest większe równe 1, bo inaczej xn kwadrat mniejsze niż 1. Przecież to jest większe równe a, a to jest sprzeczność z tym, co założyliśmy o a. No to on ma granicę. No to g jest, nie g będzie granicą ciągu xn. To teraz będzie sztuczka. Sztuczka, która się opiera na prawach rachunkowych, które udowodnimy pewnie następnym razem. No i ja powiem, że to jest to samo, co granica xn plus 1.
Takie życie. Trywialnie się sprawdza, że przesuwanie ciągu mu nie zmienia granicy, na przykład dlatego, że przesuwanie ciągu urywa z multizbioru wyrazu tylko pierwszy element. Ale to jest takie coś. Czyli to jest granica ciągu xn plus granica a przez xn przez 2. Granica xn to jest g. Granica a przez xn to jest a przez granica xn z tych praw rachunkowych, które udowodnimy. Więc mam takie coś. Więc ja mam poddanie tak naprawdę. 2g jest równe g plus a przez g. Czyli g jest równe a przez g.
Czyli g kwadrat jest równe a. No i przy okazji g jest dodatnie, bo to jest granica ciągu liczby dodatnich. Znaczy nie ujemne. a nawet większe równe 1. Więc zauważcie, że tak naprawdę w ogóle udowodniliśmy istnienie pierwiastka. Gdyby nie to, że udowodniliśmy, że istnieje ta granica, to ten rachunek byłby bezużyteczny. To byłoby, że jeśli istnieje granica, to jest jakaś. Jest mnóstwo ciągów, które nie mają granicy, ale można udowodnić głupimi rachunkami, że jeśli taka granica istnieje, to musi być jakaś. I to jest bezużyteczne, bez udowodnienia, że ona faktycznie istnieje. I do tego nam była potrzebna ta cała epopeja z tym, że on jest monotoniczny, a wcześniej i wcześniej dowodzimy, że dla monotonicznych ciągów jest granica.
Więc tak, to jest jeden z licznych sposobów na udowodnienie, że każda liczba dodatnia ma swój pierwiastek kwadratowy. Jak to było dla liczb mniejszych od 1, to oczywiście dla liczb mniejszych od 1 to robimy przez... Jeśli b jest mniejsze od 1, to pierwiastek z b jest równy 1 przez pierwiastek z 1 przez b. A 1 przez b już jest większe od 1. No, także tak. Także to się do czegoś stosuje. Jak byłem mały i miałem kalkulator, na którym nie było pierwiastka, to właśnie sobie eksperymentowałem, ile iteracji tej procedury potrzeba, żeby być blisko pierwiastka. Całkiem mało. To jest tak, że ta procedura jest strasznie szybko zbieżna. To chyba jest...
Na pewno przynajmniej o stałą... Znaczy, że błąd maleje przynajmniej geometrycznie. Chyba w ogóle błąd maleje także. że błąd na następnym to jest kwadrat błędów w poprzednim razy stałych. Ale teraz za to nie dam głowy. Prawa rachunkowe na granicach zrobimy później. Co jeszcze zrobimy? A, najważniejsze. Twierdzenie o terminatorze w prasie hydraulicznej. True story.
Był kiedyś taki kultury film Terminator, w którym antagonista był niezniszczalnym terminatorem. Nie zabiła go żadna ludzka amunicja i nic, a dała mu radę prasa hydrauliczna, która z niego zrobiła cienki kawałek blachy. Twierdzenie mówi tyle, że jak ja mam ciąg AN, taki, że jego granica jest równa G, ciąg CN, którego granica jest równa G, oraz dla każdego N, ciąg BN jest w prasie hydraulicznej między AN i CN, to z koniunkcji tych warunków, aj to wystarczy, że to jest dla dostatecznie dużych N. ogólnie cały ten biznes z ciągami jest dla dosyć też niedużych n.
Jak w definicji granicy ciągu jest napisane, że możemy skipnąć dowolnie wiele początkowych wyrazów. Z tego wynika, że granica bn też jest równa g. No i jak się tego dowodzi? A i to działa też jak g jest równa nieskończoność. Dowodzi się tego bardzo prosto. To znaczy niech zrobimy to, kiedy g jest rzeczywiste. Niech absyduje większe od 0. To co ja chcę?
Ja chcę, żeby BN-y wpadły w jakiś przedział. No to dla N-ów większych równych N1, a N-y wpadają w przedział. Dla N-ów większych równych jakieś N2, CN-y wpadają w przedział. No to teraz dla N-ów większych równych pewna konkretna liczba, mianowicie maksimum z tych skończenie wielu wylistowanych N-ów, zachodzi co następuje. BN jest mniejsze równe niż CN, a cn jest mniejsze niż g plus epsilon.
Ponadto bn jest większe równo niż an, który jest większy niż g minus epsilon. Tu jest napisane, że bn jest mniejsze niż g plus epsilon i większy niż g minus epsilon. I już, koniec. Dla dowolnego epsilon większego od zera znajdzie się taką liczbę, że dla późniejszych n-ów bn trafia w przedział. I już. I to jest strasznie użyteczne. To jest strasznie użyteczne po to, żeby się nie męczyć z syfami. Tak? Na przykład, jak ja bym chciał udowodnić, że granica 1 przez n n minus 15 pierwiastków z n równa się 0. No to jak ja tego dowodzę?
Ja mówię, że dla dostatecznie dużych n-ów 15 pierwiastków z n jest mniejsze niż n przez 2. Nawet widać dla jakich. Mogę to napisać, że tu jest napisane pierwiastek z n mniejsze niż n przez 30, czyli n mniejsze niż n kwadrat przez 30 kwadrat, czyli po prostu n większe niż 30 do kwadratu, czyli 9. Świetnie. Od pewnego miejsca to jest małe. No to ja pakuję ten ciąg w prasę hydrauliczną. To jest dla dosyć dużych n-ów. Mniejsze, równe.
Szacuję łamek z góry, więc mianownik z dołu, więc tego z góry. No i co? Jak już mam prawa rachunkowe, że pomnożenie ciągu przez stałą to mnoży granicę przez stałą, która się trywialnie dowodzi, to to dąży do tego samego zera, do którego dążyło 1 przez n, to dąży do zera. W związku z tym to też dąży do zera z twierdzenia o terminatorze w prasie hydraulicznej. To jeszcze na zakończenie.
Zdefiniowaliśmy dzisiaj znaczek lim. Zdefiniowaliśmy dzisiaj znaczek sub. Mało który student matematyki w Kielcach wie, że one mają swój związek frazologiczny. Lim-sub, tak zwana granica górna. Żeby powiedzieć co to jest, to jeszcze wypadałoby napisać trywialną definicję. Ja powiem, że Bn, albo inaczej, że pod ciągiem Oan nazwiemy każdy ciąg, który po prostu bierze nieskończenie niektórych wyrazów.
To znaczy każdy ciąg w postaci AN1, AN2, AN3 i tak dalej w nieskończoność, gdzie te indeksy są rosnące. Tak, tu jest bardzo ważne, że są konkretnie ostre nierówności. Na przykład podciągiem jak an jest równy 1n, ja powiem, że nk jest równy 2k, to moim podciągiem jest 1 przez to an1, an2 itd. To jest an1, to jest 1 przez n1, czyli 1 przez 2 do 1, 1 przez 2 do 2, 1 przez 2 do 3 itd.
Tak jak wylistuje wszystkie odwrotności licznych naturalnych, to po drodze wylistuje wśród nich odwrotności po tej dwójki. Więc to lim sub to jest supremum zbioru taki g, że istnieje podciąg nk o granicy, czyli to jest supremum granic podciągu. Oczywiście lim inf jest zleśnionym tak samo.
I zauważcie, jakie to jest zabawne, że o ile lim nie zawsze istnieje, to lim sub istnieje wtedy, kiedy nie ma przeciwwskazań. Tak naprawdę powinienem to zrobić na następnym wykładzie, jak udowodnię, że zawsze istnieje przynajmniej jeden podciąg zbieżny. Dobrze, więc zostawimy ucieszenie się, że to zawsze istnieje na następnym wykładzie. Natomiast to jest takie narzędzie do brania substytutów granicy, jeśli nie mamy granicy. Tak samo z odwróceniem nierówności się definiuje lim i lim. Co jeszcze chcemy wiedzieć? A, pewnie jeszcze chcemy wiedzieć takie przydatne kryterium, że granica ciągu, to jest po prostu zaprzeczenie definicji, ale to warto sobie napisać, że granica ciągu a, n nie równa się g, g jest liczbą rzeczywistą, gdy, i teraz jak zaprzeczenie definicji to wygląda tak, gdy istnieje takie epsilon, że dla nieskończenia wielu n zachodzi a, n nie należy do g minus epsilon, g plus epsilon. I to się dużo
Ładniej pisze w postaci an minus g w module większej niż epsilon. To mamy takie podstawy podstaw. Powinienem pewnie jeszcze napisać jakieś oczywiste rzeczy typu, że twierdzenie, że jeśli granica an równa się g, to dla każdego podciągu granica przy kadrowym zbieraniu skończoności an k też jest równa g. To jest trywialna żabierka na definicji. Tak, tu jest po prostu mniejszy multizbiór. Więc zbiory złych indeksów, które miały być skończone, tu są po prostu mniejsze.
Mamy nam prawa działań i możemy powoli i powodziennie rohem krokiem iść w kierunku twierdzeń o wyciąganiu podciągów zbieżnych. To na dzisiaj tyle.