Co znaczy potęga 1/2? Wykładniki wymierne i równania wykładnicze
Prawa potęg działają dla wykładników całkowitych. Co by było, gdyby miały działać także dla ułamków? Wtedy a1/2 musiałoby być pierwiastkiem — i to jest cała definicja.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
a1/n = ⁿ√a i am/n = (ⁿ√a)m dla a > 0 — tak, żeby (a1/n)n = a. Równanie wykładnicze rozwiązuje się, sprowadzając obie strony do tej samej podstawy: 2x+1 = 32 = 25, więc x + 1 = 5. Gdy się nie da, logarytmuje się: 3x = 10, x = log3 10. Zmiana podstawy: loga b = logc b / logc a.
Krok 1 · Zadanie
Potęga z ułamkiem
Jaką liczbą musi być 91/2, jeśli prawo (am)n = am·n ma działać także dla ułamków? Wskazówka: (91/2)2 = 91.
Rozwiązanie
Z prawa potęgi potęgi: (91/2)2 = 91 = 9. Liczba dodatnia, której kwadrat to 9, to 3. Zatem 91/2 = √9 = 3.
Krok 2 · Przekształcenie
Krzywa wykładnicza
Suwak zmienia wykładnik x co 1/2. Punkty dla wykładników całkowitych i ułamkowych układają się w jedną gładką krzywą.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
41/2 = 2, 43/2 = 8, 4−1/2 = 1/2.
Krok 3 · Model
Definicja potęgi o wykładniku wymiernym
Dla a > 0: a1/n = ⁿ√a oraz am/n = (ⁿ√a)m = ⁿ√(am). Stopień pierwiastka trafia do mianownika wykładnika. Wszystkie prawa działań na potęgach z lekcji 8.2 pozostają prawdziwe.
32 = 25, więc 2x+1 = 25. Funkcja wykładnicza jest różnowartościowa, więc x + 1 = 5 i x = 4.
Rozwiąż 9x = 27.
Rozwiązanie
9x = (32)x = 32x, a 27 = 33. Zatem 2x = 3, x = 3/2.
Rozwiąż log2(x − 1) = 3.
Rozwiązanie
log2(x − 1) = 3 ⇔ x − 1 = 23 = 8, więc x = 9. Dziedzina: x − 1 > 0 — spełniona.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Funkcja wykładnicza i strategie równań
Wykładnik wymierny: am/n = ⁿ√(am) dla a > 0.
Równanie wykładnicze af(x) = ag(x): przy tej samej podstawie (a > 0, a ≠ 1) porównuje się wykładniki: f(x) = g(x).
Gdy wspólnej podstawy nie ma, logarytmuje się obie strony: 3x = 10 ⇔ x = log3 10.
Podstawienie: w równaniu 4x − 3 · 2x − 4 = 0 przyjmuje się t = 2x > 0.
Równanie logarytmiczne: najpierw dziedzina (liczby logarytmowane dodatnie), potem zamiana na potęgę albo łączenie logarytmów; na końcu odrzucenie rozwiązań spoza dziedziny.
Zmiana podstawy: loga b = logc b / logc a.
Na wykresie poniżej zobacz, dlaczego ax jest zawsze dodatnie — i dlaczego logarytm istnieje tylko dla liczb dodatnich.
Suwak a zmienia podstawę, suwak x — wykładnik.
Podsumowanie
a0 = 1 dla każdej podstawy, a ax > 0 dla każdego x. Logarytm loga b pyta o wykładnik, więc istnieje tylko dla b > 0.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Jeśli prawo ma działać dla ułamków, to (41/2)2 = 41/2 · 2 = 41 = 4. Zatem 41/2 to liczba dodatnia, której kwadrat to 4 — czyli 2 = √4.
Niech t = 2x > 0. Wtedy 4x = t2 i t2 − 3t − 4 = 0, czyli (t − 4)(t + 1) = 0. t = −1 odrzucamy, więc 2x = 4 i x = 2.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Oblicz 25^(1/2).
Rozwiązanie25^(1/2) = 5.
Rozwiąż 2^(3x) = 64.
Rozwiązanie
x = 2.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: am/n to pierwiastek stopnia n z am — wynika to z prawa (am)n = am·n. Równania wykładnicze rozwiązuje się przez wspólną podstawę albo logarytmowanie; w równaniach logarytmicznych trzeba pilnować dziedziny.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś