Strona główna / Matematyka od nowa / Część 8: Potęgi, pierwiastki i logarytmy / Lekcja 8.7

Lekcja 8.7 · ok. 19 minut · matura rozszerzona

Co znaczy potęga 1/2? Wykładniki wymierne i równania wykładnicze

Prawa potęg działają dla wykładników całkowitych. Co by było, gdyby miały działać także dla ułamków? Wtedy a1/2 musiałoby być pierwiastkiem — i to jest cała definicja.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

a1/n = ⁿ√a i am/n = (ⁿ√a)m dla a > 0 — tak, żeby (a1/n)n = a. Równanie wykładnicze rozwiązuje się, sprowadzając obie strony do tej samej podstawy: 2x+1 = 32 = 25, więc x + 1 = 5. Gdy się nie da, logarytmuje się: 3x = 10, x = log3 10. Zmiana podstawy: loga b = logc b / logc a.

Krok 1 · Zadanie

Potęga z ułamkiem

Jaką liczbą musi być 91/2, jeśli prawo (am)n = am·n ma działać także dla ułamków? Wskazówka: (91/2)2 = 91.

Rozwiązanie

Z prawa potęgi potęgi: (91/2)2 = 91 = 9. Liczba dodatnia, której kwadrat to 9, to 3. Zatem 91/2 = √9 = 3.

Krok 2 · Przekształcenie

Krzywa wykładnicza

Suwak zmienia wykładnik x co 1/2. Punkty dla wykładników całkowitych i ułamkowych układają się w jedną gładką krzywą.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

41/2 = 2, 43/2 = 8, 4−1/2 = 1/2.

Krok 3 · Model

Definicja potęgi o wykładniku wymiernym

Dla a > 0: a1/n = ⁿ√a oraz am/n = (ⁿ√a)m = ⁿ√(am). Stopień pierwiastka trafia do mianownika wykładnika. Wszystkie prawa działań na potęgach z lekcji 8.2 pozostają prawdziwe.

Oblicz.

Rozwiązanie

81/3 = ∛8 = 2, 272/3 = (∛27)2 = 9, 16−1/2 = 1/√16 = 1/4.

Który zapis jest równy ⁵√(x3) dla x > 0?

Rozwiązanie

⁵√(x3) = x3/5.

Krok 4 · Badanie modelu

Równania wykładnicze i logarytmiczne

Rozwiąż 2x+1 = 32.

Rozwiązanie

32 = 25, więc 2x+1 = 25. Funkcja wykładnicza jest różnowartościowa, więc x + 1 = 5 i x = 4.

Rozwiąż 9x = 27.

Rozwiązanie

9x = (32)x = 32x, a 27 = 33. Zatem 2x = 3, x = 3/2.

Rozwiąż log2(x − 1) = 3.

Rozwiązanie

log2(x − 1) = 3 ⇔ x − 1 = 23 = 8, więc x = 9. Dziedzina: x − 1 > 0 — spełniona.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Funkcja wykładnicza i strategie równań

Na wykresie poniżej zobacz, dlaczego ax jest zawsze dodatnie — i dlaczego logarytm istnieje tylko dla liczb dodatnich.

Suwak a zmienia podstawę, suwak x — wykładnik.

Podsumowanie

a0 = 1 dla każdej podstawy, a ax > 0 dla każdego x. Logarytm loga b pyta o wykładnik, więc istnieje tylko dla b > 0.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Jeśli prawo ma działać dla ułamków, to (41/2)2 = 41/2 · 2 = 41 = 4. Zatem 41/2 to liczba dodatnia, której kwadrat to 4 — czyli 2 = √4.

Krok 6 · Seria zadań

Równania i zmiana podstawy

Oblicz log4 8, zmieniając podstawę na 2: log4 8 = log2 8 / log2 4.

Rozwiązanie

log4 8 = 3/2. Sprawdzenie: 43/2 = (√4)3 = 8.

Rozwiąż 52x−1 = 1/25.

Rozwiązanie

1/25 = 5−2, więc 2x − 1 = −2, x = −1/2.

Rozwiąż log2 x + log2 (x + 2) = 3.

Rozwiązanie

Dziedzina: x > 0. log2(x(x + 2)) = 3, więc x(x + 2) = 8, czyli x2 + 2x − 8 = 0, (x − 2)(x + 4) = 0. Rozwiązanie x = −4 odrzucamy (poza dziedziną), zostaje x = 2.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ania: „82/3 = 8 · 2/3 = 16/3”. Michał: „82/3 = (∛8)2 = 4”.

Rozwiązanie

Rację ma Michał: 82/3 = (∛8)2 = 22 = 4. Sprawdzenie: 43 = 64 = 82.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu matury rozszerzonej

Zadanie zamknięte (1 pkt) i zadanie z krótką odpowiedzią — na egzaminie rozszerzonym za takie zadanie z pełnym rozwiązaniem dostaje się 2–3 punkty.

Liczba (∛4 · 21/3)3 jest równa

Rozwiązanie

(∛4 · 21/3)3 = (∛4)3 · (21/3)3 = 4 · 2 = 8. Odpowiedź A.

Rozwiąż równanie 4x − 3 · 2x − 4 = 0.

Rozwiązanie

Niech t = 2x > 0. Wtedy 4x = t2 i t2 − 3t − 4 = 0, czyli (t − 4)(t + 1) = 0. t = −1 odrzucamy, więc 2x = 4 i x = 2.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz 25^(1/2).

Rozwiązanie 25^(1/2) = 5.

Rozwiąż 2^(3x) = 64.

Rozwiązanie

x = 2.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (8.7) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.