Strona główna / Matematyka od nowa / Część 8: Potęgi, pierwiastki i logarytmy / Lekcja 8.6

Lekcja 8.6 · ok. 17 minut · matura podstawowa

Co to jest logarytm? Ile razy trzeba pomnożyć — logarytmy bez strachu

Potęga pyta: ile to jest 25? Logarytm pyta odwrotnie: ile razy trzeba pomnożyć 2, żeby dostać 32? Odpowiedź, 5, to log2 32. Logarytm to po prostu wykładnik.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

loga b = c oznacza ac = b: logarytm to wykładnik, do którego trzeba podnieść podstawę a, żeby dostać b. log2 32 = 5, bo 25 = 32; log 1000 = 3, bo bez podstawy chodzi o 10. Prawa logarytmów to prawa potęg czytane od strony wykładników: log(xy) = log x + log y, log(x/y) = log x − log y, log(xn) = n · log x.

Krok 1 · Zadanie

Podwajanie oszczędności

Na koncie jest 1 zł, a kwota co roku się podwaja. Po ilu latach będzie 64 zł?

Rozwiązanie

1 → 2 → 4 → 8 → 16 → 32 → 64: sześć podwojeń, czyli 26 = 64.

Krok 2 · Przekształcenie

Pytanie odwrotne do potęgi

Suwak ustawia, ile razy mnożymy przez 2. Tym razem znasz wynik — szukasz wykładnika.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

log2 64 = 6, log2 1024 = 10, log2 1 = 0.

Krok 3 · Model

Definicja logarytmu

loga b = c znaczy dokładnie tyle co ac = b. Liczba a to podstawa logarytmu, b — liczba logarytmowana. Gdy podstawy nie ma, chodzi o 10: log 1000 = log10 1000 = 3.

Oblicz.

Rozwiązanie

log2 8 = 3 (23 = 8), log3 81 = 4 (34 = 81), log 1000 = 3 (103 = 1000).

Co oznacza zapis log5 25 = 2?

Rozwiązanie

log5 25 = 2 znaczy 52 = 25.

Krok 4 · Badanie modelu

Skąd się biorą prawa logarytmów

Każdy żeton to czynnik 2. Liczba żetonów to logarytm przy podstawie 2.

Podsumowanie

log2(8 · 16) = log2 128 = 7 = 3 + 4 = log2 8 + log2 16.

Uzupełnij.

Rozwiązanie

log2 4 + log2 8 = log2 32 (2 + 3 = 5). log 50 + log 2 = log 100 = 2.

Oblicz log3 94.

Rozwiązanie

log3 94 = 4 · log3 9 = 4 · 2 = 8. Sprawdzenie: 94 = 6561 = 38.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Logarytm i jego prawa

Definicja: loga b = c ⇔ ac = b, gdzie a > 0, a ≠ 1 i b > 0. Logarytmu z zera ani z liczby ujemnej nie ma, bo żadna potęga dodatniej podstawy nie daje takiego wyniku.

PrawoZ którego prawa potęg
logₐ(xy) = logₐ x + logₐ yaᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
logₐ(x/y) = logₐ x − logₐ yaᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ
logₐ(xⁿ) = n · logₐ x(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ
logₐ a = 1, logₐ 1 = 0a¹ = a, a⁰ = 1

Logarytm dziesiętny liczby mówi, gdzie leży ona na skali potęg dziesięciu. Na takiej skali logarytmicznej każde mnożenie przez 10 to ten sam krok — sprawdź to poniżej.

Punkt na skali leży w miejscu równym logarytmowi dziesiętnemu liczby.

Podsumowanie

log 1000 = 3, log 2 ≈ 0,301, log 20 = log 2 + log 10 ≈ 1,301.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Trzeba pomnożyć pięć dwójek, żeby dostać 32: 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczba 5 mówi, do jakiej potęgi podnieść 2, żeby wyszło 32.

Krok 6 · Seria zadań

Logarytmy w praktyce

Kwasowość roztworu: pH = −log[H+], gdzie [H+] to stężenie jonów wodoru. W soku z cytryny wynosi ono około 10−2 mol/l. Jakie jest pH?

Rozwiązanie

log 10−2 = −2, więc pH = −(−2) = 2.

Oblicz log2 (1/8).

Rozwiązanie

1/8 = 2−3, więc log2 (1/8) = −3.

log3 x = 4. Ile to x?

Rozwiązanie

log3 x = 4 ⇔ 34 = x, więc x = 81.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Kuba: „log(2 + 3) = log 2 + log 3”. Zosia: „log(2 · 3) = log 2 + log 3”.

Rozwiązanie

Rację ma Zosia: log 2 + log 3 = log 6, bo przy mnożeniu potęg wykładniki się dodaje. Dla sumy liczb takiego prawa nie ma.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt każde).

Liczba log2 48 − log2 3 jest równa

Rozwiązanie

log2 48 − log2 3 = log2 (48 : 3) = log2 16 = 4. Odpowiedź A.

Liczba log3 27 + log 0,01 jest równa

Rozwiązanie

log3 27 = 3 i log 0,01 = −2, więc suma to 1. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez modelu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz log₂ 16.

Rozwiązanie log₂ 16 = 4.

Oblicz log₆ 4 + log₆ 9.

Rozwiązanie

Wynik: 2.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (8.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.