Przesuwanie wykresu funkcji: dlaczego f(x − 3) jest przesunięte w prawo?
Nie trzeba się uczyć osobno wykresu (x − 3)² + 1, |x + 2| i √(x − 1). Wystarczy znać kilka podstawowych kształtów i umieć je przesuwać i odbijać. Jedna rzecz zaskakuje prawie wszystkich: minus w nawiasie przesuwa w prawo.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Wykres y = f(x − p) + q to wykres y = f(x) przesunięty o wektor [p, q]: o p w prawo (dla p < 0 w lewo) i o q w górę (dla q < 0 w dół). Każdy punkt (x, y) przechodzi na (x + p, y + q). Minus przy p bierze się stąd, że nowa funkcja w punkcie x robi to, co stara robiła w punkcie x − p — czyli p jednostek wcześniej. Wykres y = −f(x) to odbicie względem osi x, a y = f(−x) — względem osi y.
Krok 1 · Zadanie
Pociąg dwie godziny później
Pociąg A wyjeżdża z miasta o godzinie 0 i jedzie ze stałą prędkością 60 km/h: po t godzinach jest A(t) = 60t km od miasta. Pociąg B jedzie tą samą trasą tak samo, ale wyjeżdża 2 godziny później.
Droga pociągu B po t godzinach to B(t). Jakim wzorem ją opisać?
Rozwiązanie
W chwili t pociąg B jest tam, gdzie A był w chwili t − 2: B(t) = A(t − 2) = 60(t − 2). Wykres B to wykres A przesunięty o 2 w prawo.
Krok 2 · Przekształcenie
Przesuń parabolę
Czerwona przerywana parabola to y = x2. Turkusowa to y = (x − p)2 + q z wierzchołkiem W. Jednostki na osiach mają tę samą długość.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
f(x − p) + q: p w poziomie (dodatnie — w prawo), q w pionie (dodatnie — w górę).
Krok 3 · Model
Przesunięcie o wektor
Wykres y = f(x − p) + q powstaje z wykresu y = f(x) przez przesunięcie o wektor [p, q]: punkt (x, y) przechodzi na (x + p, y + q).
Dziedzina przesuwa się o p, zbiór wartości o q.
Kształt się nie zmienia: wierzchołek, miejsca zerowe, przedziały monotoniczności — wszystko przesuwa się razem z wykresem.
Wykres funkcji y = |x| przesunięto o wektor [−1, 3]. Otrzymano wykres funkcji
Rozwiązanie
f(x − (−1)) + 3 = |x + 1| + 3.
Funkcja f ma dziedzinę ⟨0, 6⟩ i zbiór wartości ⟨−2, 5⟩. Funkcja g(x) = f(x − 4) + 1. Podaj dziedzinę i zbiór wartości g.
Rozwiązanie
Przesunięcie o [4, 1]: Dg = ⟨4, 10⟩, ZWg = ⟨−1, 6⟩.
Krok 4 · Badanie modelu
Odbicia
Czerwona przerywana krzywa to y = √x. Suwaki u i v przyjmują wartości −1 albo 1: turkusowy wykres to y = u · √(v · x).
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
y = −f(x): (x, y) → (x, −y). y = f(−x): (x, y) → (−x, y). y = −f(−x): (x, y) → (−x, −y).
Punkt A = (2, 5) leży na wykresie funkcji f. Uzupełnij współrzędne punktów leżących na wykresach przekształconych funkcji.
Rozwiązanie
y = f(−x): dla x = −2 jest f(2) = 5, punkt (−2, 5). y = −f(x): dla x = 2 jest −f(2) = −5, punkt (2, −5).
Krok 5 · Wyjaśnienie
Cztery ruchy wykresu
y = f(x − p) — przesunięcie w poziomie o p (p > 0 w prawo). Minus, bo nowa funkcja w x powtarza to, co stara robiła w x − p.
y = f(x) + q — przesunięcie w pionie o q (q > 0 w górę).
y = −f(x) — odbicie względem osi x.
y = f(−x) — odbicie względem osi y.
Zmiana „wewnątrz” (przy x) działa w poziomie, zmiana „na zewnątrz” (przy wyniku) — w pionie.
Czerwona przerywana krzywa to y = √x, zaczyna się w (0, 0). Ustaw turkusowy wykres tak, żeby zaczynał się w punkcie (−3, 1).
Nowa funkcja w punkcie x ma tę wartość, którą stara miała w punkcie x − 3, czyli 3 jednostki wcześniej. Na przykład wartość, którą f miała w 0, g(x) = f(x − 3) ma dopiero w 3. Wszystko dzieje się 3 jednostki później — wykres przesuwa się w prawo.
Krok 6 · Seria zadań
Przesunięcia w zadaniach
Wykres funkcji f(x) = x2 przesunięto o wektor [2, −5] i otrzymano wykres funkcji g. Zapisz wzór funkcji g w postaci ogólnej.
Funkcja f ma dokładnie dwa miejsca zerowe: −3 i 2. Jakie miejsca zerowe ma funkcja g(x) = f(x + 1)?
Rozwiązanie
f(x + 1) = 0 ⇔ x + 1 = −3 lub x + 1 = 2 ⇔ x = −4 lub x = 1. Wykres przesunięty o 1 w lewo.
Dziedziną funkcji g(x) = √(x − 5) + 2 jest
Rozwiązanie
x − 5 ≥ 0 ⇔ x ≥ 5. Wykres √x przesunięty o wektor [5, 2]: D = ⟨5, +∞), ZW = ⟨2, +∞).
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Jak powstaje wykres y = f(x + 2) z wykresu y = f(x)? Ala: „Przez przesunięcie o 2 w prawo, bo jest plus”. Bob: „Przez przesunięcie o 2 w lewo”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: f(x + 2) = f(x − (−2)), wektor [−2, 0] — przesunięcie w lewo o 2.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Wykres funkcji f(x) = (x − 1)2 + 3 otrzymano z wykresu funkcji y = x2 przez przesunięcie o wektor
Rozwiązanie
(x − 1)2 + 3: p = 1, q = 3. Odpowiedź A.
Punkt A = (−3, 4) należy do wykresu funkcji y = f(x). Do wykresu funkcji y = f(−x) należy punkt
Rozwiązanie
Dla x = 3: f(−3) = 4, więc (3, 4) leży na wykresie y = f(−x). Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Wykres funkcji y = (x − 4)² + 1 powstaje z wykresu y = x2 przez przesunięcie o wektor [p, q]. Podaj p i q.
Rozwiązanie
Wektor [4, 1].
Funkcja f ma jedno miejsce zerowe: x = 3. Podaj miejsce zerowe funkcji g(x) = f(x − 2).
Rozwiązanie
x₀ = 5.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: y = f(x − p) + q to przesunięcie o wektor [p, q] — p w poziomie (minus w nawiasie oznacza prawo), q w pionie. Przesunięcie zmienia dziedzinę o p, a zbiór wartości o q. y = −f(x) odbija wykres względem osi x, y = f(−x) — względem osi y.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (10.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś