Strona główna / Matematyka od nowa / Część 10: Funkcje / Lekcja 10.6

Lekcja 10.6 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Przesuwanie wykresu funkcji: dlaczego f(x − 3) jest przesunięte w prawo?

Nie trzeba się uczyć osobno wykresu (x − 3)² + 1, |x + 2| i √(x − 1). Wystarczy znać kilka podstawowych kształtów i umieć je przesuwać i odbijać. Jedna rzecz zaskakuje prawie wszystkich: minus w nawiasie przesuwa w prawo.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Wykres y = f(x − p) + q to wykres y = f(x) przesunięty o wektor [p, q]: o p w prawo (dla p < 0 w lewo) i o q w górę (dla q < 0 w dół). Każdy punkt (x, y) przechodzi na (x + p, y + q). Minus przy p bierze się stąd, że nowa funkcja w punkcie x robi to, co stara robiła w punkcie x − p — czyli p jednostek wcześniej. Wykres y = −f(x) to odbicie względem osi x, a y = f(−x) — względem osi y.

Krok 1 · Zadanie

Pociąg dwie godziny później

Pociąg A wyjeżdża z miasta o godzinie 0 i jedzie ze stałą prędkością 60 km/h: po t godzinach jest A(t) = 60t km od miasta. Pociąg B jedzie tą samą trasą tak samo, ale wyjeżdża 2 godziny później.

Droga pociągu B po t godzinach to B(t). Jakim wzorem ją opisać?

Rozwiązanie

W chwili t pociąg B jest tam, gdzie A był w chwili t − 2: B(t) = A(t − 2) = 60(t − 2). Wykres B to wykres A przesunięty o 2 w prawo.

Krok 2 · Przekształcenie

Przesuń parabolę

Czerwona przerywana parabola to y = x2. Turkusowa to y = (x − p)2 + q z wierzchołkiem W. Jednostki na osiach mają tę samą długość.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

f(x − p) + q: p w poziomie (dodatnie — w prawo), q w pionie (dodatnie — w górę).

Krok 3 · Model

Przesunięcie o wektor

Wykres y = f(x − p) + q powstaje z wykresu y = f(x) przez przesunięcie o wektor [p, q]: punkt (x, y) przechodzi na (x + p, y + q).

Wykres funkcji y = |x| przesunięto o wektor [−1, 3]. Otrzymano wykres funkcji

Rozwiązanie

f(x − (−1)) + 3 = |x + 1| + 3.

Funkcja f ma dziedzinę ⟨0, 6⟩ i zbiór wartości ⟨−2, 5⟩. Funkcja g(x) = f(x − 4) + 1. Podaj dziedzinę i zbiór wartości g.

Rozwiązanie

Przesunięcie o [4, 1]: Dg = ⟨4, 10⟩, ZWg = ⟨−1, 6⟩.

Krok 4 · Badanie modelu

Odbicia

Czerwona przerywana krzywa to y = √x. Suwaki u i v przyjmują wartości −1 albo 1: turkusowy wykres to y = u · √(v · x).

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

y = −f(x): (x, y) → (x, −y). y = f(−x): (x, y) → (−x, y). y = −f(−x): (x, y) → (−x, −y).

Punkt A = (2, 5) leży na wykresie funkcji f. Uzupełnij współrzędne punktów leżących na wykresach przekształconych funkcji.

Rozwiązanie

y = f(−x): dla x = −2 jest f(2) = 5, punkt (−2, 5). y = −f(x): dla x = 2 jest −f(2) = −5, punkt (2, −5).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Cztery ruchy wykresu

Zmiana „wewnątrz” (przy x) działa w poziomie, zmiana „na zewnątrz” (przy wyniku) — w pionie.

Czerwona przerywana krzywa to y = √x, zaczyna się w (0, 0). Ustaw turkusowy wykres tak, żeby zaczynał się w punkcie (−3, 1).

Podsumowanie

y = √(x − (−3)) + 1 = √(x + 3) + 1. D = ⟨−3, +∞), ZW = ⟨1, +∞).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Nowa funkcja w punkcie x ma tę wartość, którą stara miała w punkcie x − 3, czyli 3 jednostki wcześniej. Na przykład wartość, którą f miała w 0, g(x) = f(x − 3) ma dopiero w 3. Wszystko dzieje się 3 jednostki później — wykres przesuwa się w prawo.

Krok 6 · Seria zadań

Przesunięcia w zadaniach

Wykres funkcji f(x) = x2 przesunięto o wektor [2, −5] i otrzymano wykres funkcji g. Zapisz wzór funkcji g w postaci ogólnej.

Rozwiązanie

g(x) = (x − 2)2 − 5 = x2 − 4x + 4 − 5 = x2 − 4x − 1.

Funkcja f ma dokładnie dwa miejsca zerowe: −3 i 2. Jakie miejsca zerowe ma funkcja g(x) = f(x + 1)?

Rozwiązanie

f(x + 1) = 0 ⇔ x + 1 = −3 lub x + 1 = 2 ⇔ x = −4 lub x = 1. Wykres przesunięty o 1 w lewo.

Dziedziną funkcji g(x) = √(x − 5) + 2 jest

Rozwiązanie

x − 5 ≥ 0 ⇔ x ≥ 5. Wykres √x przesunięty o wektor [5, 2]: D = ⟨5, +∞), ZW = ⟨2, +∞).

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Jak powstaje wykres y = f(x + 2) z wykresu y = f(x)? Ala: „Przez przesunięcie o 2 w prawo, bo jest plus”. Bob: „Przez przesunięcie o 2 w lewo”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: f(x + 2) = f(x − (−2)), wektor [−2, 0] — przesunięcie w lewo o 2.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Wykres funkcji f(x) = (x − 1)2 + 3 otrzymano z wykresu funkcji y = x2 przez przesunięcie o wektor

Rozwiązanie

(x − 1)2 + 3: p = 1, q = 3. Odpowiedź A.

Punkt A = (−3, 4) należy do wykresu funkcji y = f(x). Do wykresu funkcji y = f(−x) należy punkt

Rozwiązanie

Dla x = 3: f(−3) = 4, więc (3, 4) leży na wykresie y = f(−x). Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Wykres funkcji y = (x − 4)² + 1 powstaje z wykresu y = x2 przez przesunięcie o wektor [p, q]. Podaj p i q.

Rozwiązanie

Wektor [4, 1].

Funkcja f ma jedno miejsce zerowe: x = 3. Podaj miejsce zerowe funkcji g(x) = f(x − 2).

Rozwiązanie

x₀ = 5.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (10.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (10.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.