Czym jest wartość bezwzględna? |x − a| jako odległość na osi liczbowej
Wartość bezwzględna wygląda groźnie, a oznacza coś prostego: odległość. |x − 3| to odległość liczby x od 3 na osi. Gdy tak się na nią patrzy, równania z modułem rozwiązuje się w pamięci.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
|a| to odległość liczby a od zera: |5| = 5, |−5| = 5. |x − a| to odległość x od a. Dlatego |x − 3| = 2 ma dwa rozwiązania: 1 i 5 (dwa punkty oddalone o 2 od 3), |x − 3| < 2 to odcinek (1, 5), a |x − 3| > 2 — dwie półproste. Uwaga: |x + 1| = |x − (−1)| to odległość od −1.
Krok 1 · Zadanie
Jak daleko?
Jak daleko od siebie leżą na osi liczby −3 i 5?
Rozwiązanie
Od −3 do 0 są 3 jednostki, od 0 do 5 — 5 jednostek, razem 8. Zapis: |5 − (−3)| = |8| = 8, a także |−3 − 5| = |−8| = 8.
Krok 2 · Przekształcenie
Odległość od 3
Suwak wybiera liczbę x. Sprawdzane punkty zostają na osi: turkusowe spełniają warunek, czerwone nie.
Warunek: |x − 3| = 2, czyli „x leży w odległości 2 od liczby 3”.
Podsumowanie
|x − 3| = 2 ⇔ x = 1 lub x = 5.
Krok 3 · Model
Definicja wartości bezwzględnej
|a| = a dla a ≥ 0 oraz |a| = −a dla a < 0. Druga linijka nie robi z liczby ujemnej: jeśli a = −7, to −a = 7. Geometrycznie |a| to odległość a od zera, a |a − b| — odległość a od b.
|x + 1| = |x − (−1)|, czyli odległość od −1. Zatem −5 ≤ x ≤ 3.
Krok 4 · Badanie modelu
Nierówności z wartością bezwzględną
Warunek: |x − 3| < 2 — „x jest bliżej 3 niż o 2”.
Podsumowanie
|x − 3| < 2 ⇔ −2 < x − 3 < 2 ⇔ 1 < x < 5, czyli przedział (1, 5).
Rozwiąż |x − 2| = 5.
Rozwiązanie
x = 2 − 5 = −3 lub x = 2 + 5 = 7.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Trzy przypadki
|x − a| = r (r > 0): dwa punkty, x = a − r lub x = a + r. Dla r = 0 jeden punkt, dla r < 0 brak rozwiązań.
|x − a| < r: odcinek wokół a, a − r < x < a + r.
|x − a| > r: dwie półproste na zewnątrz, x < a − r lub x > a + r.
Przy ≤ i ≥ końce należą do zbioru.
Przydatne: √(x2) = |x| oraz |x| · |y| = |xy|.
Na osi poniżej zbiór rozwiązań ma dwie części. Sprawdź ich końce.
Warunek: |x + 1| ≥ 2 — „x jest daleko od −1”. Turkusowe półproste to cały zbiór rozwiązań.
Podsumowanie
|x + 1| ≥ 2 ⇔ x ≤ −3 lub x ≥ 1, czyli (−∞, −3⟩ ∪ ⟨1, +∞).
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
|x − 3| to odległość x od 3. Liczby bliżej 3 niż o 2 leżą między 1 a 5 — to odcinek. Liczby dalej niż o 2 leżą na lewo od 1 albo na prawo od 5 — to dwie półproste po obu stronach.
Krok 6 · Seria zadań
Wartość bezwzględna w praktyce
Rozwiąż |x − 4| ≤ 3. Podaj najmniejszą i największą liczbę zbioru rozwiązań.
Rozwiązanie
|x − 4| ≤ 3 ⇔ 1 ≤ x ≤ 7.
Śruba ma mieć długość 20 mm z tolerancją 0,2 mm: dobra długość d spełnia |d − 20| ≤ 0,2. Czy śruba o długości 20,3 mm jest dobra?
Rozwiązanie
|20,3 − 20| = 0,3 > 0,2 — śruba jest poza tolerancją.
Równanie |x| = −3. Ala: „x = 3 lub x = −3”. Bob: „Brak rozwiązań”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: |x| ≥ 0 dla każdego x, więc |x| = −3 nie ma rozwiązań.
Krok 8 · Na maturze
Zadanie w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt).
Zbiorem rozwiązań nierówności |x + 2| < 3 jest przedział
Rozwiązanie
|x + 2| < 3 ⇔ −3 < x + 2 < 3 ⇔ −5 < x < 1. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż |x − 1| = 4.
Rozwiązanie
x = −3 lub x = 5.
Rozwiąż |x − 3| < 2. Podaj końce przedziału.
Rozwiązanie
Od 1 do 5.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: |x − a| to odległość x od a na osi. |x − a| = r ma dwa rozwiązania a ± r, |x − a| < r to odcinek (a − r, a + r), a |x − a| > r to dwie półproste na zewnątrz.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś