Strona główna / Matematyka od nowa / Część 9: Wyrażenia i równania / Lekcja 9.3

Lekcja 9.3 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Czym jest wartość bezwzględna? |x − a| jako odległość na osi liczbowej

Wartość bezwzględna wygląda groźnie, a oznacza coś prostego: odległość. |x − 3| to odległość liczby x od 3 na osi. Gdy tak się na nią patrzy, równania z modułem rozwiązuje się w pamięci.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

|a| to odległość liczby a od zera: |5| = 5, |−5| = 5. |x − a| to odległość x od a. Dlatego |x − 3| = 2 ma dwa rozwiązania: 1 i 5 (dwa punkty oddalone o 2 od 3), |x − 3| < 2 to odcinek (1, 5), a |x − 3| > 2 — dwie półproste. Uwaga: |x + 1| = |x − (−1)| to odległość od −1.

Krok 1 · Zadanie

Jak daleko?

Jak daleko od siebie leżą na osi liczby −3 i 5?

Rozwiązanie

Od −3 do 0 są 3 jednostki, od 0 do 5 — 5 jednostek, razem 8. Zapis: |5 − (−3)| = |8| = 8, a także |−3 − 5| = |−8| = 8.

Krok 2 · Przekształcenie

Odległość od 3

Suwak wybiera liczbę x. Sprawdzane punkty zostają na osi: turkusowe spełniają warunek, czerwone nie.

Warunek: |x − 3| = 2, czyli „x leży w odległości 2 od liczby 3”.

Podsumowanie

|x − 3| = 2 ⇔ x = 1 lub x = 5.

Krok 3 · Model

Definicja wartości bezwzględnej

|a| = a dla a ≥ 0 oraz |a| = −a dla a < 0. Druga linijka nie robi z liczby ujemnej: jeśli a = −7, to −a = 7. Geometrycznie |a| to odległość a od zera, a |a − b| — odległość a od b.

Oblicz.

Rozwiązanie

|−7| = 7, |3 − 10| = |−7| = 7, |−2| − |−5| = 2 − 5 = −3.

Co oznacza zapis |x + 1| ≤ 4?

Rozwiązanie

|x + 1| = |x − (−1)|, czyli odległość od −1. Zatem −5 ≤ x ≤ 3.

Krok 4 · Badanie modelu

Nierówności z wartością bezwzględną

Warunek: |x − 3| < 2 — „x jest bliżej 3 niż o 2”.

Podsumowanie

|x − 3| < 2 ⇔ −2 < x − 3 < 2 ⇔ 1 < x < 5, czyli przedział (1, 5).

Rozwiąż |x − 2| = 5.

Rozwiązanie

x = 2 − 5 = −3 lub x = 2 + 5 = 7.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Trzy przypadki

Na osi poniżej zbiór rozwiązań ma dwie części. Sprawdź ich końce.

Warunek: |x + 1| ≥ 2 — „x jest daleko od −1”. Turkusowe półproste to cały zbiór rozwiązań.

Podsumowanie

|x + 1| ≥ 2 ⇔ x ≤ −3 lub x ≥ 1, czyli (−∞, −3⟩ ∪ ⟨1, +∞).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

|x − 3| to odległość x od 3. Liczby bliżej 3 niż o 2 leżą między 1 a 5 — to odcinek. Liczby dalej niż o 2 leżą na lewo od 1 albo na prawo od 5 — to dwie półproste po obu stronach.

Krok 6 · Seria zadań

Wartość bezwzględna w praktyce

Rozwiąż |x − 4| ≤ 3. Podaj najmniejszą i największą liczbę zbioru rozwiązań.

Rozwiązanie

|x − 4| ≤ 3 ⇔ 1 ≤ x ≤ 7.

Śruba ma mieć długość 20 mm z tolerancją 0,2 mm: dobra długość d spełnia |d − 20| ≤ 0,2. Czy śruba o długości 20,3 mm jest dobra?

Rozwiązanie

|20,3 − 20| = 0,3 > 0,2 — śruba jest poza tolerancją.

Oblicz |√2 − 2| + |√2 − 1|.

Rozwiązanie

√2 − 2 < 0, więc |√2 − 2| = 2 − √2; √2 − 1 > 0, więc |√2 − 1| = √2 − 1. Suma: 2 − √2 + √2 − 1 = 1.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Równanie |x| = −3. Ala: „x = 3 lub x = −3”. Bob: „Brak rozwiązań”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: |x| ≥ 0 dla każdego x, więc |x| = −3 nie ma rozwiązań.

Krok 8 · Na maturze

Zadanie w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt).

Zbiorem rozwiązań nierówności |x + 2| < 3 jest przedział

Rozwiązanie

|x + 2| < 3 ⇔ −3 < x + 2 < 3 ⇔ −5 < x < 1. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rozwiąż |x − 1| = 4.

Rozwiązanie

x = −3 lub x = 5.

Rozwiąż |x − 3| < 2. Podaj końce przedziału.

Rozwiązanie

Od 1 do 5.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (9.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.