Jak rozwiązać równanie sin x = ½? Równania trygonometryczne i wzory na sumę kątów
Równanie sin x = ½ ma nieskończenie wiele rozwiązań — fala sinusa co chwilę przecina poziomą prostą. Wystarczy jednak znaleźć dwa z nich w jednym okresie, a resztę dopisać jednym symbolem: + 2kπ.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Równanie sin x = a (|a| ≤ 1) ma w każdym okresie zwykle dwa rozwiązania: x = x0 + 2kπ lub x = π − x0 + 2kπ (k całkowite), gdzie x0 to jedno rozwiązanie. Dla cos x = a: x = x0 + 2kπ lub x = −x0 + 2kπ. Dla tg x = a: x = x0 + kπ. Wzory na sumę kątów: sin(α + β) = sin α cos β + cos α sin β, cos(α + β) = cos α cos β − sin α sin β, a z nich wzory na kąt podwojony: sin 2α = 2 sin α cos α, cos 2α = cos2α − sin2α. Uwaga: sin(α + β) ≠ sin α + sin β.
Krok 1 · Zadanie
Dwa przecięcia
Turkusowy wykres to y = sin x dla x od 0 do 2π, czerwona prosta — y = ½.
Rozwiąż równanie sin x = ½ w przedziale ⟨0, 2π⟩.
Rozwiązanie
sin x = ½ ⇔ x = π/6 + 2kπ lub x = 5π/6 + 2kπ. W ⟨0, 2π⟩: π/6 i 5π/6.
Krok 2 · Przekształcenie
Prosta y = m
Czerwona prosta y = m przesuwa się suwakiem m. Rozwiązania równania sin x = m to argumenty, w których przecina wykres.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
sin x = m ⇔ x = x0 + 2kπ lub x = π − x0 + 2kπ.
Krok 3 · Model
Rozwiązania ogólne
sin x = a: x = x0 + 2kπ lub x = π − x0 + 2kπ.
cos x = a: x = x0 + 2kπ lub x = −x0 + 2kπ (cos parzysty).
tg x = a: x = x0 + kπ (okres π, jedno rozwiązanie w okresie).
Najpierw znajdź jedno rozwiązanie x0 (zwykle kąt z tabeli), potem drugie z symetrii, na końcu dopisz okres i wybierz te z podanego przedziału.
Rozwiąż równanie cos x = √2/2 w przedziale ⟨0, 2π).
Rozwiązanie
x = π/4 + 2kπ lub x = −π/4 + 2kπ. W ⟨0, 2π): π/4 i 7π/4.
Rozwiąż równanie tg x = 1 w przedziale ⟨0, 2π).
Rozwiązanie
x = π/4 + kπ. W ⟨0, 2π): π/4 i 5π/4.
Krok 4 · Badanie modelu
Sinus sumy kątów
Turkusowy wykres to y = sin(x + β), czerwony przerywany — y = sin x · cos β + cos x · sin β. Suwak β (w stopniach) przesuwa pierwszy wykres w lewo.
Zmieniaj β i porównuj wykresy.
Podsumowanie
Wykresy pokrywają się dla każdego β: sin(x + β) = sin x cos β + cos x sin β. Podobnie cos(α + β) = cos α cos β − sin α sin β.
Oblicz sin 75°, korzystając z tego, że 75° = 45° + 30°.
Rozwiązanie
sin 75° = √2/2 · √3/2 + √2/2 · ½ = √6/4 + √2/4 = (√6 + √2)/4 ≈ 0,966.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Kąt podwojony
Gdy we wzorach na sumę wstawisz β = α:
sin 2α = 2 sin α cos α;
cos 2α = cos2α − sin2α = 2cos2α − 1 = 1 − 2sin2α (z jedynki).
Te wzory pomagają w równaniach: np. 2cos2x − 1 = 0 to po prostu cos 2x = 0.
Turkusowy: y = sin 2x, czerwony przerywany: y = 2 sin x cos x. Sprawdź wartości w kilku punktach.
Podsumowanie
sin 2α = sin(α + α) = sin α cos α + cos α sin α = 2 sin α cos α.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Sinus jest okresowy: jego wykres powtarza się co 2π i w każdym okresie dwa razy przecina prostą y = ½ — w π/6 i w 5π/6. Wszystkie rozwiązania to te dwa przesunięte o dowolną wielokrotność okresu: x = π/6 + 2kπ lub x = 5π/6 + 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą.
Krok 6 · Seria zadań
Równania w zadaniach
Rozwiąż równanie 2 sin x − 1 = 0 w przedziale ⟨0, π⟩.
Rozwiązanie
sin x = ½: x = π/6 lub x = 5π/6.
Rozwiąż równanie cos 2x = 0 w przedziale ⟨0, π⟩.
Rozwiązanie
2x ∈ ⟨0, 2π⟩, cos 2x = 0 ⇔ 2x = π/2 lub 2x = 3π/2 ⇔ x = π/4 lub x = 3π/4.
Oblicz sin 15° · cos 15°.
Rozwiązanie
sin 15° cos 15° = ½ sin 30° = ½ · ½ = ¼.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ala: „sin(α + β) = sin α + sin β”. Bob: „Nie: dla α = β = 90° lewa strona to sin 180° = 0, a prawa 1 + 1 = 2”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: kontrprzykład α = β = 90° obala wzór Ali.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–3 pkt) jak na maturze rozszerzonej.
Liczba rozwiązań równania sin x = −½ w przedziale ⟨0, 2π⟩ jest równa
Rozwiązanie
x = 7π/6 lub x = 11π/6 — dwa rozwiązania. Odpowiedź A.
2cos2x − 1 = 0 ⇔ cos2x = ½ ⇔ cos x = √2/2 lub cos x = −√2/2. W ⟨0, π⟩: x = π/4 lub x = 3π/4. (Przekształcenie — 1 pkt, oba przypadki — 1 pkt, rozwiązania z przedziału — 1 pkt.)
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż równanie sin x = √3/2 w przedziale ⟨0, π⟩.
Rozwiązanie
x = π/3 lub x = 2π/3.
Oblicz dokładną wartość sin 75°.
Rozwiązanie
Wartość: (√6 + √2)/4.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: rozwiązania równania trygonometrycznego czytasz z wykresu albo z okręgu jednostkowego — zwykle dwa w jednym okresie — a potem dopisujesz okres (2kπ dla sin i cos, kπ dla tg). Sinus sumy to nie suma sinusów: sin(α + β) = sin α cos β + cos α sin β.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś