Strona główna / Matematyka od nowa / Część 13: Trygonometria / Lekcja 13.7

Lekcja 13.7 · ok. 19 minut · matura rozszerzona

Jak rozwiązać równanie sin x = ½? Równania trygonometryczne i wzory na sumę kątów

Równanie sin x = ½ ma nieskończenie wiele rozwiązań — fala sinusa co chwilę przecina poziomą prostą. Wystarczy jednak znaleźć dwa z nich w jednym okresie, a resztę dopisać jednym symbolem: + 2kπ.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Równanie sin x = a (|a| ≤ 1) ma w każdym okresie zwykle dwa rozwiązania: x = x0 + 2kπ lub x = π − x0 + 2kπ (k całkowite), gdzie x0 to jedno rozwiązanie. Dla cos x = a: x = x0 + 2kπ lub x = −x0 + 2kπ. Dla tg x = a: x = x0 + kπ. Wzory na sumę kątów: sin(α + β) = sin α cos β + cos α sin β, cos(α + β) = cos α cos β − sin α sin β, a z nich wzory na kąt podwojony: sin 2α = 2 sin α cos α, cos 2α = cos2α − sin2α. Uwaga: sin(α + β) ≠ sin α + sin β.

Krok 1 · Zadanie

Dwa przecięcia

Turkusowy wykres to y = sin x dla x od 0 do 2π, czerwona prosta — y = ½.

Rozwiąż równanie sin x = ½ w przedziale ⟨0, 2π⟩.

Rozwiązanie

sin x = ½ ⇔ x = π/6 + 2kπ lub x = 5π/6 + 2kπ. W ⟨0, 2π⟩: π/6 i 5π/6.

Krok 2 · Przekształcenie

Prosta y = m

Czerwona prosta y = m przesuwa się suwakiem m. Rozwiązania równania sin x = m to argumenty, w których przecina wykres.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

sin x = m ⇔ x = x0 + 2kπ lub x = π − x0 + 2kπ.

Krok 3 · Model

Rozwiązania ogólne

Rozwiąż równanie cos x = √2/2 w przedziale ⟨0, 2π).

Rozwiązanie

x = π/4 + 2kπ lub x = −π/4 + 2kπ. W ⟨0, 2π): π/4 i 7π/4.

Rozwiąż równanie tg x = 1 w przedziale ⟨0, 2π).

Rozwiązanie

x = π/4 + kπ. W ⟨0, 2π): π/4 i 5π/4.

Krok 4 · Badanie modelu

Sinus sumy kątów

Turkusowy wykres to y = sin(x + β), czerwony przerywany — y = sin x · cos β + cos x · sin β. Suwak β (w stopniach) przesuwa pierwszy wykres w lewo.

Zmieniaj β i porównuj wykresy.

Podsumowanie

Wykresy pokrywają się dla każdego β: sin(x + β) = sin x cos β + cos x sin β. Podobnie cos(α + β) = cos α cos β − sin α sin β.

Oblicz sin 75°, korzystając z tego, że 75° = 45° + 30°.

Rozwiązanie

sin 75° = √2/2 · √3/2 + √2/2 · ½ = √6/4 + √2/4 = (√6 + √2)/4 ≈ 0,966.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Kąt podwojony

Gdy we wzorach na sumę wstawisz β = α:

Te wzory pomagają w równaniach: np. 2cos2x − 1 = 0 to po prostu cos 2x = 0.

Turkusowy: y = sin 2x, czerwony przerywany: y = 2 sin x cos x. Sprawdź wartości w kilku punktach.

Podsumowanie

sin 2α = sin(α + α) = sin α cos α + cos α sin α = 2 sin α cos α.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Sinus jest okresowy: jego wykres powtarza się co 2π i w każdym okresie dwa razy przecina prostą y = ½ — w π/6 i w 5π/6. Wszystkie rozwiązania to te dwa przesunięte o dowolną wielokrotność okresu: x = π/6 + 2kπ lub x = 5π/6 + 2kπ, gdzie k jest liczbą całkowitą.

Krok 6 · Seria zadań

Równania w zadaniach

Rozwiąż równanie 2 sin x − 1 = 0 w przedziale ⟨0, π⟩.

Rozwiązanie

sin x = ½: x = π/6 lub x = 5π/6.

Rozwiąż równanie cos 2x = 0 w przedziale ⟨0, π⟩.

Rozwiązanie

2x ∈ ⟨0, 2π⟩, cos 2x = 0 ⇔ 2x = π/2 lub 2x = 3π/2 ⇔ x = π/4 lub x = 3π/4.

Oblicz sin 15° · cos 15°.

Rozwiązanie

sin 15° cos 15° = ½ sin 30° = ½ · ½ = ¼.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „sin(α + β) = sin α + sin β”. Bob: „Nie: dla α = β = 90° lewa strona to sin 180° = 0, a prawa 1 + 1 = 2”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: kontrprzykład α = β = 90° obala wzór Ali.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–3 pkt) jak na maturze rozszerzonej.

Liczba rozwiązań równania sin x = −½ w przedziale ⟨0, 2π⟩ jest równa

Rozwiązanie

x = 7π/6 lub x = 11π/6 — dwa rozwiązania. Odpowiedź A.

Rozwiąż równanie 2cos2x − 1 = 0 w przedziale ⟨0, π⟩.

Rozwiązanie

2cos2x − 1 = 0 ⇔ cos2x = ½ ⇔ cos x = √2/2 lub cos x = −√2/2. W ⟨0, π⟩: x = π/4 lub x = 3π/4. (Przekształcenie — 1 pkt, oba przypadki — 1 pkt, rozwiązania z przedziału — 1 pkt.)

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rozwiąż równanie sin x = √3/2 w przedziale ⟨0, π⟩.

Rozwiązanie

x = π/3 lub x = 2π/3.

Oblicz dokładną wartość sin 75°.

Rozwiązanie

Wartość: (√6 + √2)/4.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (13.7) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.