Strona główna / Matematyka od nowa / Część 13: Trygonometria / Lekcja 13.6

Lekcja 13.6 · ok. 18 minut · matura rozszerzona

Radiany i wykresy funkcji sinus i cosinus: okres, amplituda, parzystość

Kąt można mierzyć nie stopniami, tylko długością łuku: ile promieni zmieści się na łuku, który kąt wycina z okręgu. Ta miara — radian — sprawia, że sinus i cosinus stają się zwykłymi funkcjami liczby rzeczywistej, z falującymi wykresami.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Radian: kąt środkowy, którego łuk ma długość promienia. Kąt pełny ma 2π rad, więc 180° = π rad, 90° = π/2. Na okręgu jednostkowym punkt obrócony o kąt α (dowolny, także ujemny i większy od 360°) ma współrzędne (cos α, sin α), a tg α = sin α / cos α. Sinus i cosinus są okresowe z okresem 2π, tangens — z okresem π. sin jest nieparzysty (sin(−x) = −sin x), cos — parzysty (cos(−x) = cos x). Zbiór wartości sin i cos to ⟨−1, 1⟩. Funkcja y = a · sin(bx) ma amplitudę |a| (zbiór wartości ⟨−|a|, |a|⟩) i okres 2π/|b|.

Krok 1 · Zadanie

Wskazówka zegara

Wskazówka minutowa ma długość 10 cm. W ciągu 15 minut obraca się z położenia „12” do położenia „3”.

Jaką drogę pokonuje w tym czasie koniec wskazówki?

Rozwiązanie

Ćwierć obwodu: ¼ · 2π · 10 = 5π cm. W radianach kąt to długość łuku podzielona przez promień: 5π / 10 = π/2.

Krok 2 · Przekształcenie

Dowolny kąt na okręgu jednostkowym

Punkt P obraca się po okręgu o promieniu 1 o kąt α — także więcej niż o 180° i w przeciwną stronę (kąt ujemny).

Obracaj punkt P i odczytuj cos α, sin α, tg α.

Podsumowanie

I ćwiartka: wszystkie dodatnie; II: tylko sin; III: tylko tg; IV: tylko cos. sin(α + 360°) = sin α, sin(−α) = −sin α, cos(−α) = cos α.

Krok 3 · Model

Radiany i własności

Zamień 135° na radiany.

Rozwiązanie

135° = 135/180 · π = 3π/4.

Oblicz sin(7π/6).

Rozwiązanie

sin(7π/6) = sin(π + π/6) = −sin(π/6) = −½.

Krok 4 · Badanie modelu

Wykresy sinusa i cosinusa

Turkusowy wykres to y = sin x, czerwony przerywany — y = cos x. Oś x jest podzielona co π/2, a suwak x przesuwa się co π/6.

Przesuwaj x i odczytuj wartości sinusa.

Podsumowanie

sin(π/2) = 1, sin(3π/2) = −1, sin(−π/2) = −1. Wykres cos x to wykres sin x przesunięty o π/2 w lewo.

Podaj najmniejszy dodatni okres funkcji f(x) = sin(3x).

Rozwiązanie

3x rośnie o 2π, gdy x rośnie o 2π/3, więc T = 2π/3.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Amplituda i okres

Turkusowy wykres: y = a · sin(bx), czerwony przerywany: y = sin x.

Podsumowanie

y = a sin(bx): zbiór wartości ⟨−|a|, |a|⟩, okres 2π/|b|.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

sin x to druga współrzędna punktu na okręgu o promieniu 1 obróconego o kąt x. Po pełnym obrocie (2π) punkt wraca na to samo miejsce, więc wartości się powtarzają. Punkt na okręgu o promieniu 1 nie może być wyżej niż 1 ani niżej niż −1, więc sin x ∈ ⟨−1, 1⟩.

Krok 6 · Seria zadań

Funkcje trygonometryczne w zadaniach

Podaj zbiór wartości funkcji f(x) = 2cos x + 1 (jako przedział ⟨m, M⟩).

Rozwiązanie

2cos x ∈ ⟨−2, 2⟩, więc 2cos x + 1 ∈ ⟨−1, 3⟩.

Oblicz cos(−π/3).

Rozwiązanie

cos(−π/3) = cos(π/3) = ½.

Ile rozwiązań ma równanie sin x = 0 w przedziale ⟨0, 2π⟩?

Rozwiązanie

sin x = 0 ⇔ x = kπ; w ⟨0, 2π⟩: x = 0, π, 2π — trzy rozwiązania.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „Tangens ma okres 2π, tak jak sinus i cosinus”. Bob: „Tangens ma okres π”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: tg(x + π) = (−sin x)/(−cos x) = tg x. Okres 2π też „działa”, ale najmniejszy dodatni okres to π.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze rozszerzonej (po 0–1 pkt).

Najmniejszym dodatnim okresem funkcji f(x) = sin(2x) + 1 jest liczba

Rozwiązanie

T = 2π/2 = π (przesunięcie o 1 w górę nie zmienia okresu). Odpowiedź A.

Wartość sin(5π/6) jest równa

Rozwiązanie

sin(5π/6) = sin(π − π/6) = sin(π/6) = ½. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Zamień 120° na radiany.

Rozwiązanie 2π/3.

Oblicz sin(7π/6).

Rozwiązanie

Wartość: −1/2.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (13.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.