Radiany i wykresy funkcji sinus i cosinus: okres, amplituda, parzystość
Kąt można mierzyć nie stopniami, tylko długością łuku: ile promieni zmieści się na łuku, który kąt wycina z okręgu. Ta miara — radian — sprawia, że sinus i cosinus stają się zwykłymi funkcjami liczby rzeczywistej, z falującymi wykresami.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Radian: kąt środkowy, którego łuk ma długość promienia. Kąt pełny ma 2π rad, więc 180° = π rad, 90° = π/2. Na okręgu jednostkowym punkt obrócony o kąt α (dowolny, także ujemny i większy od 360°) ma współrzędne (cos α, sin α), a tg α = sin α / cos α. Sinus i cosinus są okresowe z okresem 2π, tangens — z okresem π. sin jest nieparzysty (sin(−x) = −sin x), cos — parzysty (cos(−x) = cos x). Zbiór wartości sin i cos to ⟨−1, 1⟩. Funkcja y = a · sin(bx) ma amplitudę |a| (zbiór wartości ⟨−|a|, |a|⟩) i okres 2π/|b|.
Krok 1 · Zadanie
Wskazówka zegara
Wskazówka minutowa ma długość 10 cm. W ciągu 15 minut obraca się z położenia „12” do położenia „3”.
Jaką drogę pokonuje w tym czasie koniec wskazówki?
Rozwiązanie
Ćwierć obwodu: ¼ · 2π · 10 = 5π cm. W radianach kąt to długość łuku podzielona przez promień: 5π / 10 = π/2.
Krok 2 · Przekształcenie
Dowolny kąt na okręgu jednostkowym
Punkt P obraca się po okręgu o promieniu 1 o kąt α — także więcej niż o 180° i w przeciwną stronę (kąt ujemny).
Obracaj punkt P i odczytuj cos α, sin α, tg α.
Podsumowanie
I ćwiartka: wszystkie dodatnie; II: tylko sin; III: tylko tg; IV: tylko cos. sin(α + 360°) = sin α, sin(−α) = −sin α, cos(−α) = cos α.
Turkusowy wykres to y = sin x, czerwony przerywany — y = cos x. Oś x jest podzielona co π/2, a suwak x przesuwa się co π/6.
Przesuwaj x i odczytuj wartości sinusa.
Podsumowanie
sin(π/2) = 1, sin(3π/2) = −1, sin(−π/2) = −1. Wykres cos x to wykres sin x przesunięty o π/2 w lewo.
Podaj najmniejszy dodatni okres funkcji f(x) = sin(3x).
Rozwiązanie
3x rośnie o 2π, gdy x rośnie o 2π/3, więc T = 2π/3.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Amplituda i okres
y = a · sin x: wysokość fali (amplituda) |a|, zbiór wartości ⟨−|a|, |a|⟩.
y = sin(bx): fala ściśnięta b razy, okres 2π/|b|.
y = sin x + q: przesunięcie w górę o q; y = sin(x − p): w prawo o p (lekcja 10.6).
Turkusowy wykres: y = a · sin(bx), czerwony przerywany: y = sin x.
Podsumowanie
y = a sin(bx): zbiór wartości ⟨−|a|, |a|⟩, okres 2π/|b|.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
sin x to druga współrzędna punktu na okręgu o promieniu 1 obróconego o kąt x. Po pełnym obrocie (2π) punkt wraca na to samo miejsce, więc wartości się powtarzają. Punkt na okręgu o promieniu 1 nie może być wyżej niż 1 ani niżej niż −1, więc sin x ∈ ⟨−1, 1⟩.
Krok 6 · Seria zadań
Funkcje trygonometryczne w zadaniach
Podaj zbiór wartości funkcji f(x) = 2cos x + 1 (jako przedział ⟨m, M⟩).
Rozwiązanie
2cos x ∈ ⟨−2, 2⟩, więc 2cos x + 1 ∈ ⟨−1, 3⟩.
Oblicz cos(−π/3).
Rozwiązanie
cos(−π/3) = cos(π/3) = ½.
Ile rozwiązań ma równanie sin x = 0 w przedziale ⟨0, 2π⟩?
Rozwiązanie
sin x = 0 ⇔ x = kπ; w ⟨0, 2π⟩: x = 0, π, 2π — trzy rozwiązania.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ala: „Tangens ma okres 2π, tak jak sinus i cosinus”. Bob: „Tangens ma okres π”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: tg(x + π) = (−sin x)/(−cos x) = tg x. Okres 2π też „działa”, ale najmniejszy dodatni okres to π.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze rozszerzonej (po 0–1 pkt).
Najmniejszym dodatnim okresem funkcji f(x) = sin(2x) + 1 jest liczba
Rozwiązanie
T = 2π/2 = π (przesunięcie o 1 w górę nie zmienia okresu). Odpowiedź A.
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Zamień 120° na radiany.
Rozwiązanie2π/3.
Oblicz sin(7π/6).
Rozwiązanie
Wartość: −1/2.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: radian mierzy kąt długością łuku na okręgu jednostkowym (π rad = 180°). cos x i sin x to współrzędne punktu na tym okręgu, dlatego powtarzają się co 2π i nie wychodzą poza ⟨−1, 1⟩. W y = a sin(bx) liczba a zmienia wysokość fali, a b — jej długość: okres 2π/b.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś