Równania różniczkowe drugiego rzędu — ćwiczenia 5 z Matematyki 3, WAT
Matematyka 3 · WAT⏱ 1 h 44 min
Tutorial do ćwiczeń 5 z Matematyki 3 na WAT: równania różniczkowe liniowe drugiego rzędu o stałych współczynnikach. Od równania charakterystycznego, przez warunki początkowe i metodę przewidywań dla niejednorodnych, po układy równań i fizyczną interpretację tłumionych drgań.
W tym nagraniu
Równanie charakterystyczne i rozwiązanie ogólne równania jednorodnego
Pierwiastki zespolone – rozwiązania oscylacyjne z sinusem i cosinusem
Metoda współczynników nieoznaczonych (przewidywań) dla prawej strony
Wyznaczanie stałych z warunków początkowych
Drgania tłumione – oscylacja zamknięta w „pudełku” funkcji wykładniczych
Nagranie omawia liniowe równania różniczkowe drugiego rzędu o stałych współczynnikach, y″ + p·y′ + q·y = f(x), w kolejności zadań z ćwiczeń 5 z Matematyki 3 na WAT. Zaczyna od równania jednorodnego i od pytania, skąd w ogóle bierze się równanie charakterystyczne r² + p·r + q = 0: przy podstawieniu y = e^(rx) równanie różniczkowe zamienia się w zwykłe równanie kwadratowe.
Od pierwiastków równania charakterystycznego zależy postać rozwiązania ogólnego. Dla dwóch różnych pierwiastków rzeczywistych r₁, r₂ jest to C₁·e^(r₁x) + C₂·e^(r₂x), dla pierwiastka podwójnego r — (C₁ + C₂·x)·e^(rx), a dla pary zespolonej α ± βi — e^(αx)·(C₁·cos βx + C₂·sin βx), czyli drgania. Stałe C₁ i C₂ wyznacza się z warunków początkowych, rozwiązując układ dwóch równań.
Druga część to równania niejednorodne: rozwiązanie ogólne równania niejednorodnego to rozwiązanie ogólne równania jednorodnego plus jedno rozwiązanie szczególne, które zgaduje się metodą przewidywań (współczynników nieoznaczonych) na podstawie postaci prawej strony. Kilka przykładów rachunkowych o rosnącej trudności prowadzi do interpretacji fizycznej: współczynnik przy y′ odpowiada za tłumienie, a rozwiązanie to oscylacja „zamknięta w pudełku” funkcji wykładniczych.
Rozdziały
Kliknij czas, żeby przewinąć nagranie do wybranego fragmentu.
Przykładowe równanie jednorodne z rzeczywistymi pierwiastkami równania charakterystycznego
Flashback z M1
Dlaczego akurat równanie charakterystyczne?
Ogólny szablon rozwiązania na literkach
Przykład dla zespolonych pierwiastków
Co z pierwiastkiem podwójnym?
Podsumowanie algorytmu dla równań jednorodnych
Ogólna filozofia na temat równań niejednorodnych
Ławy przykład rachunkowy
Jeszcze łatwiejszy przykład rachunkowy
Przykład rachunkowy dla amatorów rachunków
Wpływ współczynnika przy y' na kształt rozwiązań
Opis i materiały
Męczymy równania liniowe 2 stopnia o stałych współczynnikach.
Transkrypt został wygenerowany automatycznie na podstawie napisów YouTube, więc może zawierać błędy w zapisie wzorów, nazwisk i terminów. Kliknij znacznik czasu, aby przewinąć wideo do danego fragmentu. (10254 słów)
Jeśli zastanawiacie się jak wygląda nieskończoność to właśnie tak. Tymczasem mamy w planach nauczenie się absolutnych bebon podstaw na temat równań różniczkowych drugiego stopnia. Ja zapowiadałem, że te pierwszego stopnia są ważne, żeby nas nauczyć ogólnie technik i jak działa cała metodologia, a drugiego stopnia są ważne, bo w fizyce wielkie mnóstwo rzeczy się wyraża przez przez siłę, która się wyraża przez przyspieszenie, który jest drugą pochodną położenia.
I na koniec zobaczymy tak jakby przykład z życia, o ile ja jestem w stanie na karteczce namalować coś, co wygląda jakby było stosowalne. Tymczasem nasz generyczny przeciwnik to jest równanie, które wygląda jakoś tak. Tu jest druga pochodna, tu jest stała razy pierwsza pochodna i tu jest stała razy funkcja. I to ma być z to powiedzmy, że ja umiem bardzo dobrze zgadywać. Powiedzmy, że udało mi się zgadnąć, że to równanie jest spełniane przez funkcję y od x =ów e do 4x. Jak kto nie wierzy, może sprawdzić.
Tu się napisze, że pochodna y to jest 4e do 4x i druga pochodna to jest 16 e do 4x. I żeby o tym przekonać to nie trzeba za każdym razem powoływać się na wzór na pochodną funkcji złożonej. Wystarczy zapamiętać, że funkcje postaci e do stała razy x nie odróżniają różniczkowania. od mnożenia przez lambda. Nawet funkcje postaci stała razy takie coś. Tymczasem jak chcemy się przekonać, czy takie równanie jest spełnione przez taką funkcję, to robimy księgowość.
Mnożymy. Kazali nam to pomnożyć przez 1, to przez -5 to przez 4 i dodać. No to z tego wychodzi, że lewa strona naszego równania to jest 16 w liczbie sztuk 1 - 4 w liczbie sztuk 5 plus 1 w liczbie sztuk 4 x e do 4x. Czyli tak na moje oko 16- 20 + 4, czyli 0. Świetnie, zgadliśmy. Ale to jest jedno zgadnięcie. y1 równa się do 4x jest rozwiązanie.
Jakbyśmy zgadywali w mniej wyrafinowany sposób, to byśmy wpadli na to, że y2 równe e do po prostu e do x też jest rozwiązanie. Skąd tam wiemy, że zbiór rozwiązań tego równania, jeśli ona nie ma warunków początkowych, będzie zależał od dwóch parametrów. Po polsku będzie miał dwa stopnie swobody, bo to równanie drugiego stopnia. Jakbym miał swoje warunki początkowe, których byłyby dwie sztuki, to byśmy mieli jednoznaczne rozwiązanie. A tak ma dwa stopnie swobody. To jak jesteśmy leniwi i chcemy zrobić coś z niczego, to możemy bardzo prosto zrobić dwa stopnie swobody wth of rozwiązania.
Możemy zauważyć, że skoro funkcja y1 ma taką magiczną własność, że ona spełnia to równanie + 4y i 1 = 0, to ja mogę do niej domnożyć stałą. powiedzmy C1 tutaj postawić nawiasy. O tak, a priori domnażam z zewnątrz, ale to pochodna to jest nieczułe na domnażanie stałej, więc tu też mogę dostawić nawiasy i tu też. Świetnie, mam równanie. Z funkcją y2 mogę zrobić dokładnie to samo.
Mogę zapisać stwierdzenie, że ona spełnia nasze równanie i domna życie stało. A teraz jeszcze to dodać. Tu jest suma drugich pochodnych. Jesteśmy na tyle dorośli, żeby z marszu napisać, że to jest druga pochodna sumy. Tak. I tu tak samo. W pamięci wyciągam piątkę przed nawias w pamięci wyciągam różniczkowanie przed nawias i okazuje się, że bohaterem tej opowieści jest o ta funkcja. Czyli przekonaliśmy się, że nie dość, że mamy dwa rozwiązania, to mamy całą nieskończoną rodzinę.
Dla każdych stałych C1, C2 mogą być rzeczywiste, nawet jak się uprzemy, to mogą być zespolone. Ten cały biznes zazwyczaj się nie przejmuje tym, czy wartości są zespolone. Z argumentami bywa różnie. Stała razy y1 plus stała razy y2 jest rozwiązaniem. Jakbyśmy się jeszcze bliżej przypatrzyli, to byśmy sobie zdali sprawę, że mamy wszystko, czego szukaliśmy, bo nietrudno policzyć prostą algebrę liniową, że te dwie stałe tutaj dają nam na tyle swobody, żeby dostosować te funkcje do dowolnych dwóch warunków początkowych.
Więc cieszymy się. Jeśli tylko umiemy zgadywać, to znaleźliśmy postać ogólnor rozwiązania. Przy okazji jeszcze jeden z licznych komentarzy na temat tego, dlaczego matematyka 1 miała sens. Zobaczcie teraz zbiór rozwiązań. To jest zbiór wszystkich funkcji postaci c1y1 plus c2y2. Gzie c1 c2 to jakieś skalary. To nam przypomina pewne pojęcie z algebliniowej, mianowicie z panu. To jest tak, że mamy gdzieś tutaj zero w przestrzeni wszystkich funkcji i tu mamy jedną funkcję i tu mamy drugą.
Funkcje różniczkowalne, akurat tutaj dwa razy różniczkowalne tworzą przestrzeń liniową. I to co tutaj narysowaliśmy, to jest taka płaszczyzna, która się rozchodzi od zera w dwóch kierunkach, czyli to co się nazywało span od y1 y2. skrót od tego, że to jest the linear subspace span by this set of vectors. To się cieszymy, wyszła nam pod przestrzeń liniowa. No generalnie tego się można było spodziewać, no bo to równanie, jak mu się dobrze przyjrzeć, to jest równanie liniowe w takim sensie, że ta lewa strona to jest jakaś funkcja od funkcji y.
Flavor word na takie funkcje, które biorą funkcję i zwracają funkcję, to jest operator. Tu po lewej stronie mamy operator liniowy. Generalnie tak naprawdę jego liniowość to jest dokładnie treść tego rachunku, który który się tutaj dział, że jak wezmę tę lewą stronę równania od y1, pomnożę ją przez c1, wezmę lewą stronę równania od y2, pomnożę przez c2, to dostanę lewą stronę równania od właśnie takiej kombinacji liniowej. Jak się zobaczy taki pattern wystarczająco dużo razy, to się to się zaczyna te rachunki robić w pamięci w tym sensie, że no pamiętać, że można je zrobić.
Więc można się zastanawiać, czy nam się zawsze tak uda zgadnąć. Czy my znaleźliśmy ogólną metodę, czy po prostu mieliśmy szczęście z tym, że że cyferki były tak dobrze dobrane? A no jak się nie trudno domyślić, nie opowiadałbym o tym, gdyby to nie było ogólnej metody. To zobaczymy teraz skąd skąd ja wziąłem to to 4 i1. Generalnie z tego co tutaj widzimy z inżynierii wstecznej, to znaczy nie ja wziąłem tylko ludzie przede mną jakieś 200 lat temu albo i więcej. Jak ja miałem to równanie y bis - 5y prim + 4y = 0, to ja zacząłem od tego, że jak był jak były równanie pierwszego stopnia takie takie bardzo chamskie, to znaczy takie y stałe razy y prim + stał r y = 0, to odpowiedzią zawsze była po prostu przeskalowana w dziedzinie funkcja wykładnicza. Zawsze jak mieliśmy równanie postaci y prim - 17y = 0 to po prostu z marszu nie zastanawiając się pisaliśmy, że y jest równe stała razy e do 17x.
Dla każdego 17. Więc tu zgadujemy, że podobne zjawisko może mieć miejsce. Tak może nam się uda znaleźć y w postaci edo do jakaś stała razy x. To zgodnie z naszą zasadą, że ta funkcja nie odróżnia pochodnowania od mnożenia przez lambda. To gdyby taka jak taka funkcja jest kandydatem na spełnienie tego równania, to się musi dziać dokładnie to, co tam widzieliśmy. Musi dziać to, że jak ja to pomnożę przez 1, to pomnożę przez -5 i to pomnożę przez 4 i to wszystko dodam, tu ma mi wyjść zero, a tu ma mi wyjść 4 e do lambda x- 5 lambda e do lambda x plus lambda kwadrat e lambda x.
Aż się prosi wyciągnąć od lx przed nawias. I naszym oczom jawi się dokładnie ten typ równania, bez umiejętności rozwiązywania którego szkoła by nas nie wypuściła ze z daną maturą. Przy okazji jeszcze można zauważyć, że to to jest zawsze różne od zera, więc fakt, że podzielił przez to e lambda x absolutnie nic tam nie robi. Więc przekonaliśmy się, że to jest wręcz wtedy tylko wtedy. Y takiej postaci spełnia to równanie wtedy tylko wtedy, gdy lambda spełnia równanie, które mówi, że to jest równe zer. Tak? Dlatego takie coś to się nazywa równanie charakterystyczne.
Jeśli to pojęcie się pojawiło przy okazji algebry liniowej i szukania wartości własnych, to to nie jest przypadek. To się tłumaczy na algebrę liniową i to jest jedna z licznych rzeczy, które byśmy zrobili, gdybyśmy mieli 10 razy więcej czasu. Tu widzicie podobieństwo. To jest tak, że ja tu mam drugi rząd pochodnej, tu mam kwadrat, tu mam pierwszy rząd pochodnej, tu mam tak naprawdę do potęgi pierwszej. Tutaj jeśli zastosowanie pochodnej raz, to jest pochodna, dwa razy to jest druga pochodna, to zastosowanie zero razy to jest po prostu surowa funkcja. Tak? I tak samo mógłbym dopisać, że tu jest lambda do zerowej. No więc każdy rząd pochodnyj odpowiada potędze niewiadomej.
Jeszcze jakbyśmy byli chiki to byśmy powiedzieli, że tutaj jest napisany jest napisany operator pochodnej po Xie do kwadratu minus 5 po prostu operator pochodnej po Xie plus operator mnożenia przez 4 i tym wszystkim jest zadziałane na y, więc to jest jakaś konkretna funkcja kwadratowa. konkretna funkcja kwadratowa od operatora różniczkowania przyłożona do y i to jest dokładnie ta sama funkcja, która jest tutaj przyłożona do lambdy. To wszystko nie jest przypadek. W matematyce najczęściej, jeśli coś się wydaje głupią teorią konspiracyjną, to to nie jest teoria konspiracyjna, to jest twierdzenie albo wręcz framework.
Tud się przekonaliśmy, że jak wezmę wielomian operatora różniczkowego i przyłożę go do funkcji tej postaci, to dostaję ten sam wielomian od od lamb razy naszą funkcję. Węc oczywiście jak już mamy to równanie to rozwiązujemy jakkolwiek. Oczywiście najlepiej jest wzorami wiet lambda 1 plus lambda 2 jest równe 5 i lambda 1 x lambda 2 jest równe 1. To nawet panda zgadnie, że z tego wynika, że lambda 1, lambda 2 to są 4 i 1, albo można deltą. Tak w warunkach bojowych jak się umie szybko zgadywać ze wzorów dieta, to to się przydają.
Jak nie, to nie ma co się tym męczyć, tylko poświęcić 30 sekund na policzenie delty. I to jest ten brakujący puzzel do tego, żeby to całe rozwiązywanie równania było algorytmem. Bierzemy równanie, piszemy równanie kwadratowe, dostajemy dwa pierwiastki, mamy zgadnięte dwa rozwiązania. Przekonujemy się, że że z tych rozwiązań mamy nieskończoną fabrykę i mamy całą płaszczyznę rozwiązań. Mamy rozwiązanie ogólne i i jeśli jeszcze nam dali warunki początkowe, to dostosowujemy stałe do warunków początkowych.
Tak więc gdyby to było zadanie na kolokwium to rozwiązanie wyglądałoby tak. Spotykamy równanie na ulicy. Jakbym był tyranem, to bym kazał, to bym zaczął pojęcie, znaczy zaczął polecenie od zidentyfikuj typ równania i wtedy by trzeba było napisać, że to jest równanie różniczkowe. Bardzo bym napisał zwyczajne drugiego stopnia. liniowe, jednorodne o stałych współczynnikach.
A że nie jestem tyranem, to po prostu za was to napisałem, żeby żeby było i tak równanie jest self explanatory. Różniczkowe jest self explanatory. Zwyczajne odnosi się do tego, że jest tylko jedna zmienna, po której różniczkujemy. Tak naprawdę zabawa się zaczyna jak są dwie różne zmienne, po których różniczkujemy. Na przykład jak mamy a funkcję od przestrzeni, która jeszcze się ewaluuje w czasie. Wtedy jest pochodna po przestrzeni i po czasie drugiego stopnia, bo jest druga pochodna liniowe jednorodne, to mówiliśmy. Z lewej strony jest operator liniowy jednorodne, po prawej stronie jest zero i o stałych współczynnikach, bo na szczęście do pi są stałymi.
Piszemy równanie charakterystyczne z naszą ulubioną literką. To może być lambda, może być r, może być pieczątka z pandą, byleby nie x, żeby się potem nie nie myliło z tym xem, który którego używamy jako etykiety zmiennej, po której różniczkujemy. Tu piszemy rozwiązania, że lambda jest jedynką albo czwórką. Mówimy, że y od x jest postaci jakaś stała razy e do 4x + jakaś stała razy e do x. A i tam jeszcze w tych zadaniach były warunki początkowe. Jakie tam były? Były y od 0 rów 5, y prim 0 rów 8.
Czyli po polsku nasze położenie w chwili 0 jest 5 i jeszcze nasza prędkość w chwili z0 jest 8. Tak to już bywa, że jak mamy po prostu równanie, które jest tylko równaniem ruchu, to w mechanice klasycznej, żeby wiedzieć co się będzie z nami dalej działo, to musimy wiedzieć jaką, gdzie zaczynamy i jaką mamy początkową prędkość. No bo jakbyśmy mieli jakąś inną początkową prędkość, to ten to mielibyśmy komponent związany z a z początkową prędkością. Jak mamy równanie ruchu, że generalnie na ciało nie działa żadna siła, to zdecydowanie trajektoria zależy od początkowej prędkości. Jak jest zero, to stoi w miejscu. Jak jest nie zero, to idzie po prostej.
No więc jak to interpretujemy? Tutaj po prostu brutalnie wstawiamy x rów 0. Nasze y od 0 jest 5 i dla x rówego 0, no to jest tak uprzejme, że te funkcje wykładnicze się jedynkują, bo jak tu są zera, to tu są jedynki. Dlatego jak się nie chce robić studentom krzywdy rachunkowej, to się podaje warunki początkowe w zależności od znaczy w punkcie czasu równym zer w równaniach tego typu. I teraz ważne jakoś chcemy zinterpretować w terminie C152 że y prim 0 jest rów 8. To jest nasz ogólny wzór na y. Z tego ogólnego wzoru najpierw znajdujemy pochodną dla każdego x.
Tak, po raz kolejny ta funkcja nie odróżnia różniczkowania od mnożenia przez stałą. I teraz wstawiamy x rów 0 i dostajemy 8 jest równe 4c1 + c2. To jest tak, że musimy najpierw zróżniczkować, a potem wstawić x rów 0. wstawić x rów 0 to z tego absolutnie nie dostaniemy żadnej informacji o tym jak się zachowuje pochodna y w zerze. No i mamy układ rówliniowych. Jak mu się jeszcze lepiej przyjrzeć, zobaczcie, on macierz. Ta macierz to jest to, że tu tak naprawdę jest 1, tu jeszcze są dwie jedynki, więc ta macierz to jest 1 lambda 1, lambda 2.
Więc tak długo jak lambda 1 jest różne od lambda 2, to wyznacznik jest równy lambda 2- lambda 1 i jest różny od zera. Więc jest gwarancja, że to ma jednoznaczne rozwiązanie i przy okazji for shadowing tego co się dzieje kiedy lambda 1 będzie pechowo równe lambda 2. że wtedy jakoś trzeba inaczej kombinować. Tak, ale tutaj to rozwiązujemy jakimkolwiek metodami i i dostajemy tak na przykład odejmujemy stronami, dostajemy, że 3 jest równe 3C1, czyli C1 jest równe 1. W związku z tym C2 jest równe 5- 1, czyli 4. I triumfalnie piszemy, że y x jest równe e do 4x + 4 x. No i wyszło. No co się może złego zdarzyć z takim równaniem?
Przed czym się musimy zabezpieczyć? Jak chcemy tak sobie poradzić z każdym równaniem, które tu ma po prostu jakieś dwie stały. Tak jak tu jest jakaś stała, to się po prostu przez nią podzieli. Jak ona jest zero, to to w ogóle nie jest równanie drugiego stopnia. Więc to jest tak jak opisaliśmy. O, gdzieś tu. Tak, teraz będzie fragment na literkach. Przykro jak mam ogólnie równanie y od x właśnie równanie y bis plus py prim + qy = 0, no to robię tak samo.
Piszę równanie charakterystyczne. No i teraz albo mam pecha, albo nie mam. Jak nie mam pecha, to ja dostanę, jak delta jest różne od zera, to ja dostanę lambda 1 różne od lambda 2. No i wtedy nie ma zmiłuj. Wtedy jest dokładnie to równanie nam nie może zrobić żadnej krzywdy. Wychodzi nam dokładnie ta sama postać, postać ogólnorzwiązania. z tą różnicą w zależności od znaku delty, że jeszcze jak delta jest mniejsza od zera, tak oczywiście P i Q są stały i są rzeczywiste.
Jak delta jest większa od zera, to jest dokładnie to, co widzieliśmy. Jak delta jest mniejsza od zera, to te lambdy wychodzą niebyle jakie. To jest tak, że lambda 1, lambda 2 to był jakiś taki wzór, że to było minus p plus minus pierwiastek z delty przez 2. Jak delta była ujemna, to to co to był pierwiastek plus minus pierwiastek z dwy ujemnej, czyli plus minus i pierwiastków z minus delty przez 2. Tak, czyli one są sprzężone. lambda 1 jest równe lambda 2 sprzęż, czyli lambda 1 to jest jakieś u+ i v tych samych UV rzeczywistych lambda 2 jest równe u - i vzór jest prawdziwy. Tak? To nie jest tak, że to jest osobny przypadek, do którego jest potrzebny osobny algorytm.
To jest w dalszym ciągu słuszny wzór. Tylko, że ja chcę mieć rozwiązanie w bardziej namacalnej postaci. Czasem się lepiej liczpolonych. Potem zobaczymy, że że tak się czasem zdarza. Natomiast w tym przypadku ja mogę zrobić faktoryzację. Ja mogę powiedzieć, że tu mam C1 x E do U + IV + C2 x e do U- IV. Tak, myślę o tym w ten sposób, że ja te przestrzeń rozwiązań rozpinają dwa wektory. E do, no właśnie e do lambda 1x i e do lambda 2x i to jest jakaś tam płaszczyzna w przestrzeni wszystkich funkcji. I tu jest zer.
Ale zaraz ja tu mogę zrobić księgowość. To się rozkłada na iloczy. To jest e do ux e do i i vx. Tutaj podobnie, czyli e do ux mogę wyciągnąć przed nawias. Gdybym był ekspertem od user experience po polsku UX, to bym powiedział, że ten rachunek nam pokazuje, że UX jest najważniejszy, jest w pierwszym czynniku i jeszcze jest na górze w wykładniku. Tu mam zbiór, znaczy zbiór rozwiązań. To jest pewna konkretna funkcja wykładnicza, taka rzeczywista razy zbiór wszystkich funkcji, które dostaniemy jako taką kombinację liniową.
Gdzieś tam na matematyce 1 być może słyszeliśmy, że to jest jeden sposób opisu tego cionowego zbioru, ale jest jeszcze drugi. To to się rozpisuje. To się rozpisuje na cosinus vx plus i sinus vx. Byłoby jeszcze razy c1. C2 tak samo tylko z minusa. Więc nietrudno się przekonać, że ja tak jak tutaj to opisuję przez C1 i C2, to mogę to opisywać przez stały A i B. C12 to są jakieś stałe i A i B to są jakieś stałe. Struktura logiczną brzmi tak, że Y jest rozwiązaniem wtedy tylko wtedy, gdy istnieją takie stałe C1, C2, że jest ten wzór równoważnie Y jest rozwiązaniem wtedy tylko wtedy, gdy istnieją takie stały a i b, takie że ten wzór między innymi jest prosta zależność. To się to się daje wyliczyć. To się daje po prostu powiedzieć, że że a jest równe c1 i a jest równe c1 + c2 i b jest równe ile?
Tutaj sinus był ze współczynnikiem IC1, a tam min IC2. W ten sposób tak? Albo tak se można wyliczyć C1 i C2 w zależności od A i B. Więc to są dwie różne reprezentacje tego samego zbioru. Tu mam cosinus vx i tu mam sinus vx. To są dwie różne bazy w tej samej przestrzeni. Dwa różne układy współrzędnych, tak samo dobre. Na tym się trochę lepiej licz pochodny. Na tym się trochę lepiej widzi w ogóle co to jest za zwierzę. W szczególności na tym lepiej widać kiedy funkcja jest rzeczywista. Tak, bo nie trudno się przekonać, że y od x jest rzeczywiste dla każdego x wtedy tylko wtedy, gdy dla a i b to widać natychmiast, gdy a i bą rzeczywiste, tak? bo nominalnie dopuszczamy i bone, a w języku C1, C2 to też nietrudno się przekonać, że to, że A i B są rzeczywiste przekłada się na to, że C1 jest równe C2 sprzężon.
Prędzej czy później was zaatakują szeregi furiera. To co tutaj widzimy, to jest szereg furiera, taki bardzo prościutki, bez zerowego wyrazu i z wyrażami, z wyrazami tylko pierwszego stopnia. I to kiedyś wróci. I to spostrzeżenie, że szereg puriera reprezentuje funkcję rzeczywistą wtedy tylko wtedy, kiedy współczynnik przy Edo i coś razy x jest sprzężeniem współczynnika przy e do minus i coś razy x. To jeszcze będzie to jeszcze zobaczymy. W każdym razie to jest ta ogólna postać rozwiązania. Tak. Albo można zrobić tę starą sztuczkę z opisu prądu zmiennego i zapisać to jako amplituda razy razy cosinus z przesunięciem w fazie, ale to już jest kosmetyka.
No i generalnie tego wszystkiego oczywiście nie trzeba pisać. To jest tak, żebyście wiedzieli skąd to się bierze i że to, że postać rozwiązaniu tutaj zdaje się być istotnie różna niż yyy niż tutaj, to jest tylko złudzenie. To jest ta sama postać, tylko zapisana w inny sposób. To dla porządku możemy możemy zrobić jakiś pojedynczy przykład. Tak na przykład, na przykład ten, jakbyśmy spotkali na kolokwium zadanie takie tak prostego pewnie nie spotkałem, pewnie będzie coś po prawej stronie, tak? I y od 0 jest -2, y prim jest 1.
Piszemy nasze równanie charakterystyczne. Lambda kwadrat plus 4 lambda + 13 = 0. Albo piszemy to przez uzupełnienie do kwadratu, ale nie można liczyć, że to zrobimy w warunkach bojowych. Znaczy można, ale ja nie liczę. A więc liczymy deltę, wychodzi nam 16- 52, czyli - 36. Walczymy z pamięcią mięśniową ze szkoły, która nam mówi, żeby napisać delta mniejsza od zera i pójść do następnego zadania. I piszemy, że lambda jest równe -4 plus minus pierwiastek z -36/ 2, czyli -2 + min 6i/ 2, czyli plus- 3i.
Czyli po prostu piszemy z pamięci tę postać rozwiązania. y x jest równe e do-2x. Tak, część rzeczywista odpowiada za tę część wykładniczą. odpowiada za to, czy ta funkcja wygasa, czy ucieka do nieskończoności. Jak u jest mniejsze od zera, to to dąży do zera. I to jest takie drganie wygasające. To jeszcze zobaczymy. A jak u jest większe od zera, to to jest coraz większe. To jest tak jakby przestawić mikrofon i głośnik, na którym jest mikrofon do głośnika, na którym jest otwarzany dźwięk z mikrofonu. A jak u akurat jest równe z0? To to jest taki po prostu zwykły, najprostszy oscy harmoniczny, w którym nie ma tego komponentu z y prim i to jest równanie postaci y blis plus stała razy stała dodatnie razy y rów 0.
I wtedy po prostu rozwiązaniem jest jakaś przeskalowana i przesunięta sinusoida. Raz jakaś stała razy cosinus 3x plus jakaś stała razy sinus 3x. No i teraz żeby się dostosować do do warunków początkowych to możemy to liczyć na tym możemy liczyć na możemy liczyć na postaci zespolonej. Powiedzmy, że policzymy na postaci rzeczywistej. To będzie trochę gorsze, ale trudno.
To wtedy y prim od x to jest warto sobie teraz zrobić taką ogólną zasadę, że jak ja mam e do -2x razy jakaś funkcja od x i jest tego pochodna, to sobie piszemy w pamięci. Znaczy piszemy wzór Lebnica. piszemy, że to jest pochodna e do-2x, czyli -2 e do-2x raz fx. Czy to nie ma miejsca? Zrobimy tak. Tak. Plus do-2x r prim x, czyli -2f plus f prim.
Czyli pochodna funkcji tej postaci jest też funkcją tej postaci, tylko z fa się robi f prim- 2f. Tak, to tu zatrudniamy t naszą wiedzę. To jest nasz f. piszemy jego pochodną, czyli -3a cosinusów 3x plus, Boże, sinusów 3x + 3b cosinusów 3x- 2 raz funkcja, czyli -2a cosinus 3x - 2b sinus 3x robimy księgowość I wychodzi nam cosinus 3x w liczbie sztuk 3b - 2a plus sinus 3x w liczbie sztuk - 3a - 2b.
To teraz możemy podstawić i i zrobić układ równy. Tak, zero się tutaj podstawia jak marzenie, no bo to nasze -2, które ma być równe y od 0, to jest e do zerowej niezależnie od tej od tej minus dwójki razy. No i to b tutaj wtedy w ogóle nie pracuje. Po prostu razy a x cosinus 0, czyli po prostu a. Tak? I tego się należy spodziewać w takich napisach, że a to jest po prostu wartość w zerze a1, czyli y prim od 0, to jest to, co się stanie, jak ja tutaj podstawię x rów 0. To się tak samo zjedynkuje i tu będę miał tak samo współczynnik przy cosinusie, czyli 3b - 2, czyli zobaczcie samo rozwiązując się układ równań a po prostu jest równe -2, a tu jest napisane, że 3b jest równe 1 + 2a, czyli 1 - 4, czyli -3.
Czyli ktoś tak dobrze dobrał liczb, że b jest równe -1. Czyli triumfalnie piszemy odpowiedź, że to jest tłumienie do -2x -2 sztuki cosinusa 3x minus sinus 3x. Jaw się pytanie, co, jak mamy strasznego pecha, jak zalosowaliśmy albo ktoś tam dobrał takie liczby, żeby delta była zerowa. Co się dzieje, kiedy mamy równanie postaci na przykład takiej jak to o tutaj? Y bis plus 2y prim + y = 0.
I dałem mu jeszcze warunki początkowe, żeby wyszła cyferka na końcu. Równanie charakterystyczne to jest to jest takie, że nawet panda jest winnie do wzoru w pamięci i powie, że lambda równe min1 jest pierwiastkiem podwójnym. I teraz jak sobie z tym poradzić? No więc można albo albo zgadnąć, albo rozkminić, albo raz w życiu rozkminić i zapamiętać i potem mówić: "Patrzcie, zgadłem".
No więc gdybyście nie usłyszeli jak rozwiązywać takie równania, to moglibyście to rozkminić w następujący sposób. Nie odbierze nam nikt tego, że do min x jest rozwiązaniem. Po prostu musimy jeszcze gdzieś znaleźć drugą liniową niezależna od tej funkcji i nie znajdziemy jej tak bezpośrednio jako e dosś raz x. to myślimy tak, że skoro to jest fajna funkcja, która dobrze gra z tym równaniem, to jak ja zrobię podstawienie y x jest równe e do min x z x, to będzie równanie, które jest spełniane przez funkcję stałą równą 1, więc to może być prostsze równanie.
No i tak jest w istocie. to liczymy grzecznie pochodnę. Wychodzi nam, że pochodne to jest to jest co? To jest pierwsze prim razy drugie, czyli tu jest min z x e do min x plus dr pierwze, czyli plus z prim x r e min x. Czyli w ogóle to jest ogólna zasada, że panda raz e do min x i z tego pochodna to jest panda prim minus panda raz e do min x. Czyli tu jest taki operator, który z pandy robi panda prim minus panda, czyli y bis to jest to jest co? To jest pochodna tego, czyli minus z prim plus z bis minus samo to.
Czyli z jest z plusem, z prim jest dwa razy z minusem i to jest z plusem. Tak to robimy księgowość tak jak każe to równanie. Bierzemy jeden razy to, dwa razy to i razy to. Dodajemy i 0 ma nam wyjść równe e do min x r z + 2 x z prim- z + z - 2z + z bis.
No i tak na moje oko tu się praktycznie wszystko skraca. Tu jest -2z, tu jest z plus z, tu jest -2z, to jest plus 2 z prim. Czyli wychodzi nam po prostu tyle, czyli po prostu z biser. A to jest równoważne z tym, że z jest funkcją liniową. Czyli zobaczcie, nawet tu nawet nie musimy przechodzić przez przez żadne twierdzenie o jednoznaczności czy coś podobnego. Po prostu udowodniliśmy, że szukana funkcja, która jest rozwiązaniem jest postaci do min x razy coś i to coś ma obowiązek być liniowy. Czyli nasze rozwiązanie ogólne to jest y x = c1 + xc2 xaz e do- x. Czyli tak jak przewidziało proroctwo, jednym z tych wektorów, które rozpinają przestrzeń rozwiązań jest e min- x, a drugim jest x e do- x.
Czy -1 jest tak bardzo pierwiastkiem tego równania, że e do- x jest tak bardzo rozwiązaniem, że nawet pomnożenie przez x mu tego nie zepsuje. I to jest ogólna zasada. Jak mamy wyrównanie wyższego stopnia, ono się jakoś tam faktoryzuje, każdy pierwiastek ma jakąś krotność, to jak jestem pierwiastkiem krotności K? to e do ja x spełnia to równanie nawet jak się pomnoży przez potęgi x mniejsze od tej krotności tak tu było okrotności 2 więc e do minus x działa pomnożone przez x do potęgi zerowej pierwszej jak było okrotności 3 mielibyśmy jeszcze x kw i tak dalej więc W tym zadaniu generalnie tu moglibyśmy nawet jakbyśmy mogli jakkolwiek y od 0 ma być 1, y prim 0 ma być -2 czyli takie jest y y prim x to jest jak już znakomicie wiemy pochodna minus funkcja czyli c2 - c1 + xc2
Do min x czyli czyli c2 - c1 - xc2, czyli jak, czyli y od 0 już zdążyłem zapomnieć 1- 2 y od 0 to jest po prostu c1 plus 0c2 2 do zerowej, czyli po prostu c1, a y prim od 0 to jest c2- c1 - 0 raz do0, czyli po prostu c2 - c1, czyli ostatecznie c1 jest równy 1. C2 jest równe -2 + c1, czyli -1.
Czyli naszym rozwiązaniem jest 1- x e do min x. No i to jest ogólna zasada. Łatwo przeliczyć, że jak mamy ogólną postać równania, który ma pierwiastek podwójny, tak to znaczy jak mamy lambda kwadrat plus p lambda plus p kwat przez 4 jakoś tak, to wtedy co? To wtedy lambda równe minus p/2 jest pierwiastkiem podwójnym.
Więc i wtedy się po prostu dowodzi rachunkami, że że jak mamy to równanie P y prim to razy to wtedy y od x to jest c1 + xc2 razy od lta x. Tak. Tego wszystkiego nie musimy pisać. Wystarczy się po prostu powołać na to, na te wiedzę i dostosować warunki początkowe. To jest tylko po to, żebyście wiedzieli, że to nie jest, że to nie jest od czapy.
Więc ogólnie tak jak w szkole, jak w szkole mieliśmy przypadki z równaniem kwadratowym, to tu yyy Boże, jak mamy co ja napisałem, to jak tu mamy równanie takie, to są trzy przypadki albo delta jest większa od zera. chciał być pompatyczny, to bym napisał, że najpierw najpierw piszemy równanie charakterystyczne. Technologia mnie nienawidzi.
Tak. Plus P lambda plus Q = 0. Jak delta jest większa od zera, to mamy jakieś lambda 1 różne od lambda 2 i oba są rzeczywiste. I wtedy y jest w postaci c1 e do lamb 1x + c2 e do lamb 2x. Jak delta jest równa 0, tu oczywiście pq tak jak mówiliśmy na początku są rzeczywiste i są stałe. To wtedy jest jedno jedno lambda. I wtedy y jest funkcją liniową razy lambda x. Jak delta jest mniejsza od 0, to lambda 1 2 są postaci u plus minus i v i y jest postaci e do ux a cosinus vx + b sinus vx.
Więc to jest cała mądrość. dla równań, które mają zero po prawej stronie po polsku jednorodnych. To po prostu jest algorytm. To się nie może zdarzyć nic złego. No i teraz nadchodzą ciężkie czasy, chociaż mogły być cięższe. Spotykamy na ulicy napis tej postaci. W dalszym ciągu pq są stałe, ale tu jest funkcja, czyli równanie różniczkowe drugiego stopnia, dobrze zwyczajne drugiego stopnia liniowe, niejednorodne o stałych współczynnikach. A no i tu teoretycznie jest algorytm.
Są dwa wydania tego algorytmu. Tak, tak samo jak jest to wydanie tej postaci z cosinusem i sinusem, jest to wydanie z e vx. Tak samo tu jest wydan wydanie tego algorytmu w wersji z uzmienianiem stałej i jest wydanie tego algorytmu w wersji macierzowej. Znaczy uzmienienie stałej też ma macierz i macierz też ma uzmienienie stałej, ale no jedno jest flashy, a drugie jest trochę brutalniejsze rachunkowo. Trudno powiedzieć, który jest lepszy, a który jest gorszy. A no więc dla ochrony waszego zdrowia psychicznego a plan jest taki, że będziemy rozwiązywać takie równania tylko wtedy, gdy to f jest na tyle dobrej postaci, że nie trzeba się męczyć z żadną z tych metod.
I tak i tak bardzo często jak się spotyka takie równanie w przyrodzie to f jest postaci wielomian albo wielomian razy funkcja wykładnicza albo wielomian razy razy razy funkcja trygonometryczna to wtedy się daje po prostu przewidzieć postać y i zrobić metodę współczynników nieoznaczonych A no i przede wszystkim najważniejsza uwaga na początek jest taka, że to są dwa zupełnie niezależne problemy. Tak? Tak samo jak wcześniej dorobiliśmy z równaniami pierwszego stopnia.
Tu ja mam jakiś operator. To jest jakieś ps y to działa tak samo teoria tego, jak w ogóle się rozwiązuje równania liniowe. Liniowe w sensie operator od niewiadomej równa się coś wiadomego. Wyjdzie nam, że y jest w zbiorze postaci jedno konkretne rozwiązanie. plus jądro operatora psi, czyli po polsku y to będzie ten jakiś konkretny y plus jakieś rozwiązanie tej części jednorodnej.
Strasznie głupio napisane, bo no ten Y to nie jest ten sam Y, co tutaj. Dla równań pierwszego stopnia to było tak, że najpierw rozwiązywaliśmy t części jednorodną i potem metodą uznienia stawy znajdowaliśmy tego y i ta kojź była istotna. Dla ogólnej postaci faa też by tak było. Natomiast tutaj w tym podejściu, które zobaczymy, to to są zupełnie rozłączne zagadnienia i się rozwiązuje niezależnie. I geometryczna struktura rozwiązania wyjdzie dokładnie tak samo, jak widzieliśmy wcześniej. Tu jest gdzieś zero, tak? Tu są gdzieś te rozwiązania równania jednorodnego. One rozpinają płaszczyznę.
Tu jest gdzieś jakieś rozwiązanie szczególne i zbiór rozwiązań. To jest ta to jest płaszczyzna w tych cjanowych kierunkach zaczepiona w tym czerwonym punkcie. Jak to się pisze taką terminologią? To to to jest rozwiązanie szczególne. No a tu jest rozwiązanie ogólne części jednorodnej. To już umiemy. To po prostu jest algorytm.
I cała zabawa polega na zgadnięciu takiego y. Wystarczy nam jeden, żeby napisać ten format odpowiedzi. Jak zgadniemy innego Y, to geometria nam mówi, że wyjdzie to samo. Wyjdzie ta sama płaszczyzna. Tak w każdym innym Yu jak zaczepię płaszczyznę w tych dwóch kierunkach, to mi wyjdzie ta sama płaszczyzna. No i to zgadywanie bardzo zależy od od postaci od postaci fa. Tak. Ogólna zasada jest taka, to trochę jak jak taka ludowa mądrość, że czym się strułeś, tym się lecz. Ogólnie absolutnie nie należy stosować tej mądrości w medycynie, ale tu jej stosowanie ma trochę sensu. To znaczy jak tu chcemy dostać wielomian, to należy szukać y wśród wielomianów.
Jak uczone uzasadnieniem brzmi, ten operator psi działa jako izomorfizm na przestrzeni wielomianów stopnia co najwyżej k dla każdego k. I to jeszcze działa w bardzo przyjemny sposób macierzą trójkątną. To możemy to zobaczyć na jakimś prostszym przykładzie. Na przykład do to będzie liczenie, ale przeżyjemy liczenie. powiedzmy y bis - y prim + y rów x kw + 6. Tak, tu tylko zgadniemy fa, żeby żeby nie spamować większej ilości rachunków. Znaczy zgadniemy y.
Jak zgadujemy y? No właśnie spodziewamy się, że ten operator po lewej stronie to powoduje, że wielomiany kwadratowe się kiszą we własnym sosie. No bo jak wrzucę tam wielomian kwadratowy, to y będzie wielomianem kwadratowym. pochodna będzie wielomianem stopnia co najwyżej 2 i ten też stopnia co najwyżej 2. Więc będę miał sumę trzech wielomianów stopnia co najwyżej 2. I to jeszcze w tak miły sposób że jak y jest równe ax² + bx + c to y prim to jest 2ax + b y bis to jest po prostu 2a. Więc jak to wszystko dodam, to lewa strona to będzie x kw liczbie sztuk a, x w liczbie sztuk b - 2a i wyraz wolny w liczbie sztuk c- b + 2a.
Teraz zobaczcie, tego absolutnie nie trzeba wiedzieć ani pisać, ale warto. y miał jakieś takie współrzędne w tej bazie x kw x1 to ten operator od y ma takie współrzędne czyli zupełnie tak jak te te ab jakie mnie mnożył przez wektor z tak napiszemy z ab chcemy zrobić a b- 2a c- b + 2a To to to jest mnożenie przez taką macierz.
Tu chcę mieć jedynkę przy B i tu minus dję. I tu chcę mieć jedynkę przy C minus 1 przy B i dwójkę przy A. Toż to jest macierz trójkątna. Układy równać z macierzą trójkątną są przyjemne. One są samorzwiązujące się. W naszym wypadku to ma być równe 1x kw + 0x + 6. Czyli a ma po prostu być równe 1, b- 2a ma po prostu być równe 0 i c- b + 2a ma po prostu być równe 6, czyli a mamy b jest równe 2a, czyli 2, a c ma być równe 6 + b - 2a.
2- 2 to jest 0, czyli 6. Fantastycznie. Tu znaleźliśmy. Y jest po prostu równy 1x² + 2x + 6. Więc rozwiązanie ogólne całego równania to jest tyle. To jest to rozwiązanie szczególne. Zabawne, że jak się jak ja odpowiednio krzywo stawiam spację w mowie, to rozwiązanie szczególne brzmi jakby zawierało pod łańcuch znaków nieszczególny.
W sumie ten obrazek mówi, że ono jest nieszczególne w swojej szczególności. No i to się jakoś tam rozwiązuje w pamięci. Jak ja bym tutaj napisał to równanie lambda kwadrat - lambda + 1 = 0, to bym pewnie powiedział, że lambda jest równe 1/2 plus minus i pier 2. To się pamięta, ponieważ pierwiastki szego stopnia z jedynki, więc tu potem byłoby e do 1/2 x a cosinus pierx + b sinus pier3/ 2x. Ja czasami czasami mówię trzy zamiast trzy, a ale tu akurat należy rozróżniać pierwiastek z trzech od pierwiastka z trzech, bo internet dostarcza na mądrości.
Przy okazji jeszcze ktoś kiedyś policzył, że to jest w przybliżeniu 1,73 knetliczka. Trustory anyway to się dzieje jak mamy wielomian po prawej stronie zgadujemy wśród wielomianów tego samego stopnia dostajemy układ równań i wygraliśmy. Czasem bywa prościej. Na przykład czasem bywa jedna funkcja trygonometryczna. Tak. Tak samo jak w tym równaniu y bis + 9y jest równe cosinus 2x. Nie, tu będzie za prosto. Niech będzie, niech będzie sam sinus x. No to tu ogólnie jakbym miał pecha, jakbym tu jeszcze miał składnik z y primem, to bym musiał zgadywać wśród y w postaci coś razy sinus x plus coś razy cosinus x. Na szczęście w tej jednowymiarowej przestrzeni złożonej z funkcji, które są wielokrotnościami sinusa x, ten operator działa jak skalowanie.
Tak, na sinusie x mnożenie przez 9 to mnożenie przez 9, a druga pochodna to mnożenie przez -1. Więc jak jestem wielokrotnością sinusa x, to lewa strona to jest a x sinus druga pochodna od x + 9 sinus x 9a sinus x, czyli min a sinus x + 9a sinus x, czyli 8a sinus x. Czyli z punktu widzenia sinusa i wszystkich jego kolegów różniących się od niego stały czynnik ten operator po lewej stronie to jest po prostu mnożenie przez 8.
W związku z powyższym y jest równy po prostu 1/8 sinus x. To jest rozwiązanie szczególne. No rozwiązanie ogólne to to nawet nie trzeba pisać. To jest najprostszy oscylator harmoniczny, jaki może być. Druga pochodna pandy plus whisky kwadrat razy panda jest równe 0. To znaczy, że panda jest jest oscylacją z z czynnikiem skali takim jak ISK. To znaczy rozwiązanie ogólne to jest to, co mamy tutaj.
Plus coś razy cosinus 3x plus coś razy sinus 3x. No i potem dobieramy warunki początkowe i jesteśmy w to. Dobrze? Więc żeby się z wami solidaryzować wobec tego, że będziecie mieli coś podobnego na kolokwium, to to przeliczę jeszcze jeden przykład, w którym będzie okropność w zgadywaniu postaci funkcji. To znaczy relatywnie mała okropność, ale ale wciąż ten ten ostatni, który jest o tu, to znaczy y bis - 4y prim + 4y.
To jest funkcja, która jest ulepiona z funkcji liniowych i sinusów i cosinusów. I jeszcze warunki początkowe. No. No więc chłopski rozum mówi, że funkcja postaci funkcja niowa razy funkcja trygonometryczna to jest taki gang różniczkowy. po polsku podprzestrzeńowa przestrzeni wszystkich funkcji różniczkowalnych, które jest zamknięte na różniczkowaniu. To znaczy jak zostanę funkcji takiej postaci, że tu mam, że tu mam panda raz cosinus x plus whisky raz x cosinus x plus pomarańczowy kwot raz sinus x plus czarny kwot raz x sinus x, to jak to będę różniczkował, to te kwoty się będą jakoś mieszać, ale w dalszym ciągu będą te cztery kierunki. Będą czyste sinusy i cosinusy i będą pomnożone przez x.
No więc rozwiązanie ogólne to znaczy rozwiązanie ogólne części jednorodnej to jest proste. Tak to znaczy y bis - 4y prim + 4y = 0. To jesteśmy mądrzy. Tu równanie charakterystyczne to jest lambda kw - 4 lambda + 4 = 0. Umiemy je rozwiązać pamięci. stwierdzamy, że lambda jest równe jest równe 2 i to jest piastek podwójny. I w związku z powyższym y to jest jakaś stała plus druga stała razy x e do 2x. Rozwiązanie szczególne, no to nie ma zmiłuj. Y będzie postaci a + bx cosinus x.
+ c + dx raz sinus x. Gdyby jeszcze ten czynnik skali przy Xie tutaj, gdyby on nieszczęśliwie był pierwiastkiem tego równania, to wtedy jest osobny problem. Ale chwilowa tego sobie oszczędzimy. Na szczęście tutaj nie jest jakimś podejściem do policzenia tego jest tak po prostu liczenie pochodnych na ha ze wzoru dajnica. Więc ja bym chciał zaproponować podejście, które nas znacząco oszczędza i jak je pokażecie studentom innego potoku albo innej uczelni, to wam podziękują.
W sensie no nieironicznie, nie, że was doślą do diabła, tylko będą wdzięczni. No bo zobaczcie, jedno różniczkowanie zrobimy, ale to jest po coś. Po to, żeby zobaczyć, że nie dość, że nam wyjdzie funkcja tego samego typu, ale co się dzieje ze współczynnikami? Tu będę miał pierwsze prim. Tu jest px i tu jest minus sinus x. Tu będę miał tak samo. Tu będę miał d d d sinus x + c + d raz razy cosinus x.
Tak? I jak teraz zrobił listę obecności, to jest dx, to przy cosinusie jest współczynnik b + c + dx. M a przy sinusie jest d - a - bx wyszła nam funkcja tego samego typu. Więc kiedy na y działa różniczkowanie to na nasz wektor ABCD działa macierz. Taka macierz, która jest wektorem ABCD robi wektor taki, że tu mam wyraz wolny tej funkcji liniowej, tu mam współczynnik kierunkowy, tu mam wyraz wolny tej funkcji liniowej, tu mam współczynnik kierunkowy.
Jest to strasznie prosta macierz. Tu ma być B + C, czyli przy B i C są współczynniki 1, wszędzie indziej 0. Tu ma być tylko D, czyli o takie coś. D- A mam współczynnik 1 przy D i -1 przy A. - B to po prostu jest -1 tu 0. Czyli to jest macierz, nazwijmy ją na przykład L. Więc możemy zrobić taki uczony napis, że jeśli y jest jakimś wektorem, wektorem ze stałych, nie wiem, niech ten wektor się na przykład nazwie, jak się można nazwać?
A alfa. Jeśli y to jest alfa razy nasz piękny wektor z funkcji, które tutaj pracują, tak? A odpowiadało za cosinus x, b odpowiadało za x cosinus x, c odpowiadało za sinus x i d odpowiadało za x sinus x. to możemy być jeszcze bardziej abstrakcyjni. Powiedzieć sobie, że niech to będzie duże F. Jeśli jest takie coś i alfa jest wektorem stałych, to wtedy y prim to jest wektor L alfa pomnożony przez nasz wektor funkcji.
Czyli i tu jest najlepsza sztuczka y bis to wtedy jest l kwat alfa raz f. Stosowanie dwa razy tej samej operacji kodujemy jako kwadratowanie macierzy. to co nas pytają, czyli ten y bis - 4y prim + 4y to jest y bis to jest l kwat alfa raz f y prim to jest l alfa, czyli min 4 l alfa, a 4y to jest po prostu plus 4 alfa f tożmy nawet możemy wyciągnąć przed nawias alfę tu napisać macierz macierz identycznościową 4 na 4 to oczywiście należy rozumieć także przykładam macierz do wektora, a potem mnożę skalarnie przez f, bo jakbym przełożył macierz do liczby, to byłoby trochę głupio.
No i co ma nam wyjść tutaj? Miała nam wyjść konkretna funkcja dana w zadaniu. To jest ta, która jest napisana o tu. Czyli miało nam wyjść wektor 6- 7 -2 -1 x F. Czyli to całe nasze szukanie rozwiązania szczególnego to jest napis L kwat 4L + 4 x macierz identycznościowa razy alfa równa się ten wektor. Jak się raz przyswoi to rozwiązanie, to potem się nie trzeba z tego tłumaczyć na kolokwi ktoś po prostu pisze, że ta macierz odpowiada za za rozwiązywanie tego równania w tej klasie funkcji.
No i teraz liczymy. To była nasza macierz L. Dobra, ją przepiszę tak, żeby była w kratkach i żeby była ładniej, żeby się ją dobrze mnożyło. Przepiszę. Nie, poradzimy sobie bez tego. Tak, tak, tak. Macierz n kwadrat to jest taki iloczyn. No i teraz zamiast wykonywać żmudne rachunki na stosowaniu wzoru labisa mnóstwo razy na pilnowaniu minusów to wykonujemy tylko 16 16 operacji liczenia iloczynu skalarnego wektorów które mają współrzędne 0 plus-1 szczególnie że to jest w ogóle tak proste tu ta kolumna razy ta macierz to jest po prostu sczytanie trzeciej kolumny stąd razy -1 trzecia kolumna to są jka i same zera, czyli -1 0 0 tutaj co mam napisane? Mam pierwsza kolumna minus ostatnia. Tu pierwsza minus ostatnia jest 0. Tu jest -1, tu jest -2, tu jest 0.
Tu jest po prostu pierwsza kolumna 0-1 0. A tu jest suma drugiej i trzeciej, czyli 2- 1. Bierzemy te macierz. To jest macier L kwadrat. Odejmujemy od niej 4L. I dodajemy cztery razy macierz.
Identycznościową, tak? Wszędzie indziej zero. Jak to jest taka ogólna umowa, że jak jest macierz, która ma mało niezerowych elementów, to jak się jakichś nie pisze, to że pisze się tylko te, które są niezerowe. No i robimy księgowość. Pierwsza kumna to jest min1 min 4 ta min1, czyli -1 0. Tu zostaje mi -1-2 -4 -4 tutaj w trzeciej kolumnie mam minus1-4 raz to i to też działa niezależnie 2-1- 4- 4 plus macierz, która ma 4/4 czwórki, czyli tu trzy, tu trzy, tu trzy i tu trzy.
I tak mi się udało pomyć w znaku zasługego pomidora. Tu jest plus 4. No to mamy to jest tylko układ równań. Musimy znaleźć takie takie alfy, które pomnożone przez tę macierz dadzą to. I właśnie o taką matematykę walczyliśmy. Właśnie po to trenowaliśmy z matematyką 1, żeby teraz móc napisać układ równań i go rozwiązać naszą ulubioną metodą, na przykład eliminacją Gausa.
Czuję, że polecą zimy pomidory zamienią się w rachunkach znowu. A jak to chcemy zrobić, żeby się nie narobić? Zobaczcie, tu jest tak naprawdę podmacierz 2 na D. Tak. Ja ja piszę tak, że muszę się upewnić. Tu jest czwórka, prawda? Bym tak ocen do papierowych indeksów nie wpisywał, żeby potem nie wiedział, czy to dwa, czy c. W każdym razie tu jest macierz 2 na 2 i ona ma jaki wyznacznik? 9 minus minus 16 bywało lepiej.
A i tak nam się opłaca. I tak nam się opłaca słapnąć wiersze. Tak, tak, żeby te dwa, o, żeby te dwa były jeden po drugim. Tak zrobimy. I możemy teraz przez chwilę podziałać tylko na tych dwóch wierszach. Na przykład odjąć ten od tego. Tu dostanę jeden i tu dostanę siedem.
Ten odejmę od tego, to dostanę 7- 1, czyli 6. To teraz ten wiersz razy 3 odejmę od tego. Tu będę miał zero. Tu będę miał odejmuję 21, czyli zgodnie z proroctwem 25. Odejmujemy 18 od min 7. To będzie -25. Kto takie dobre liczby dobrał? Może to jej urok? Może to Maybelline? Może to Maciej Rzeszut? Może to Wolfram? Tu jest jeden. Tu jest jeden.
To jeszcze atakujemy tym wierszem. Ten odejmujemy razy 7. Dostajemy tutaj 0 i tutaj minus1. To teraz te dwa wiersze żadne zemsty pomagają nam pokonać te tak wiersz razy 4 dodajemy tutaj to nam się wyzeruje. 1 x 4 +- 2 to jest 2. Ten wiersz razy 2 odejmujemy tutaj. Tu jest 0, tu jest 4. Ten wiersz razy 2 dodajemy tutaj. Tu jest 0. Tu jest 0. Ten wiersz razy 4 dodajemy tutaj.
Tu jest zero i tu jest zero. Magia. Tu jest taki podukład równań 2 na 2, który widać, że ma niezerowy wyznacznik, więc po prostu te zmienne, które pracują w tych dwóch kolumnach będą zero. Tak? Przypominamy sobie, że to był układ równań na zmienne ABC D. Tu była kolumna wyrazów wolnych. Więc wychodzi nam, że a jest równe c jest równe 0 i b jest równe -1 i d równe 1. Czyli wychodzi nam, że rozwiązanie szczególne to jest po prostu y od x równe jak tam było b odpowiadało za cosinusy z tego co pamiętam, czyli - x cosinus x + x sinus x.
No i teraz pozostało tylko zrobić victory lap, no bo gdzieś tam policzyliśmy na boku rozwiązanie ogólne części jednorodnej. Nawet je możemy skopiować i być leniwi. Tak, tak, to jest rozwiązanie ogólne.
Rozwiązania szczególne plus ogólne części jednorodnej. No i zgodnie z nazwą warunki porządkowe na samym końcu. Y prim od x to jest i tu już możemy policzyć pochodno po prostu na piechotę. W ogóle to jest, ja mogę to tak napisać, że to jest x sinus x minus cosinus x, to będzie ładniej. jest pochodna, to jest pierwsze prim raz drugie plus drugie prime. To będzie odrobinę nieprzyjemne, ale bywało gorzej.
Pierwsze prim raz pierwsze. Jak ja tutaj podstawię x rówego 0, to wyrównek początkowy mówił 7 ma być równe od x rówego 0 umrze wszystko oprócz c12x czyli po prostu c1. Jak tu podstawię x rówego 0, to warunek początkowy mówił -4 tu, a tu mam co? sinus umrze minus cosinus x zrobi -1 to umrze. I tutaj jedynym, co nie jest mnożone przez x jest c1 x 1, czyli po polsku -3 jest równe cc1, czyli c, czyli 2 powinno być równe minus 17.
I ostatecznie wygraliśmy. Nasza funkcja ma wzór taki plus 7- 17x x e dox. Gdybym was nienawidził, to bym to dał na kolokwił, ale jak się już przekonaliśmy, to jestem daleko od nienawidzenia was. To jest generalnie taki przykład, żeby skalibrować sobie kubki smakowe na dużą ilość rachunków i żeby potem w warunkach bojowych móc zrobić średnią.
Sztuczka z macierzą jest o tyle fajna, że w niej się jednak przynajmniej mi, jest się trudniej pomylić. To się daje różniczkować na hama. Daje się też to zamienić na funkcje wykładnicze. Daje się to rozmłócić na funkcja liniowa razy e do i x plus funkcja liniowa raz e do min i x. osobno znaleźć y dla jednego kawałka i osobno dla drugiego. Ogólnie warto warto wiedzieć, bo tego nie zdążyliśmy zrobić na ćwiczeniach, ale ale warto wiedzieć, że jak ja bym miał równanie postaci no cokolwiek z lewej strony,ż nawet napiszmy do nawet tamtą równa się jakaś funkcja liniowa. Na przykład tu mielibyśmy 6 - 7x plus, a nawet minus 2- x e do i x, tak?
Czyli 4- 8x. To tutaj znowu najpierw cieszymy się, że ten czynnik skali w wykładniku nie spełnia tego równania. Jakby spełniał, to trzeba podbijać stopień wielomianu. Osobna historia, ale nawet nawet gdyby spełniał, procedura jest taka sama. Tutaj podstawiamy y od x rów nasza nowa nieznana funkcja razy e do i x. Spodziewamy się, że jak pracujemy ogólnie w funkcjach postaci coś raz i x, znaczy każda funkcja jest w takiej postaci, tak? ale że algebra na tych współczynnikach przy EO i X będzie przyjemniejsza.
No bo to jest to, co widzieliśmy. Pochodna to jest przyjemniejszy napis od tego niż no niż to co było gdybyśmy tu robili współczyznik nieoznaczony. Tu jest z prim + i z e do i x. y bis od x to jest pochodna tego, czyli z bis plus i z prim plus i razy to coś, czyli plus i z prim + i kw x z czyli - z. Więc ta nasza lewa strona to by się zredukowało do równania postaci wielomianowe, no postaci takiej, że ma z prawej strony wielomian.
Byśmy tutaj z bis plus 2 i z prim - z -4y prim, czyli -4z prim - 4 i jeszcze + 4y, czyli + 4z. To wszystko razy e do i x. To wszystko po to, żeby tutaj dostać z bis plus z prim ile razy -2i. A z będzie w liczbie sztuk 3- 4 i e do x się nam skróci i wyjdzie nam po prostu 4- 8x.
No wyniku późnej pory zgubiłem jeszcze to zgubiłem tutaj minus 4. Tak, coś się strasznego stało z z moim liczeniem. Kalkulator mi się w głowie zepsuł. Z prim występuje ze współczynnikiem + 2i, ale jeszcze -4. A tak czy tak tu po prostu szukamy z w postaci a + b, no a + bx i to wtedy jest trywialny układ dwóch równań na a i b.
Potem to samo robimy z częścią e do min. No i dodajemy tak to rozwiązanie jest jak się je napisze to jest trochę krótsze od tego, ale to jest kwestia gustu. Jedni wolą maciarze, drudzy liczby zespony. To ma te zaletę, że że się dzieli na dwa kawałki w naturalny sposób. To jest taka ogólna zasada, że jak ja mam równanie na które ma z lewej strony jakiś operator liniowy od y równa się f1 + f2 i jak szukam rozwiązania szczególnego, to wystarczy, że ja znajdę takiego jednego y, że psi y jedynie jest f1. znajdę drugiego takiego y, że to jest f2, ja je dodam, tak? Wtedy dostanę y1 + y2 jako rozwiązanie szczególne dla takiej prawej strony. Tak? I na przykład tak można postępować w tym przedostatnim przykładzie. Tutaj
Można, ale nie trzeba. Jak można wszystko zapakować do jednego worka, mieć pięć niewiadomych i taki układ równań, który się składa z układu dla dwóch niewiadomych i dla trzech, albo można osobno, jak kto woli. To jest grubsza cała treść liczeniowa, którą chciałem przekazać. To na zakończenie chciałem powiedzieć coś, co jest w przybliżeniu z zastosowaniem. Tak, jeśli malowanie rzeczy w Geogebrze można nazwać zastosowaniem. Jak był takim normalnym nauczycielem fizyki, takim, którego lubią uczniowie, to bym miał układ ze sprężyną i i tłumieniem drgani, na przykład przez coś, co pływa w wodzie, a i która daje opór, który jest z grubsza proporcjonalny do prędkości, ale nie jestem i mam tylko karteczkę i geogebrę.
No więc kiedyś tam na początku i ćwiczeń i na wykładzie coś mówiliśmy o tym, że było sobie równanie oscylatora harmonicznego takiego najprostszego, że siła to jest jakiś ujemny współczynnik proporcjonalności razy położenie. No i jeszcze jak chcemy sobie urozmaicić życie, to możemy dodać składnik, który jest proporcjonalny do prędkości. Na przykład jak ten oscylator jest połączony z czymś, co jest w ośrodku, który stawia opór, który jest proporcjonalny do prędkości. Są ośrodki, które stawiają opór mniejszy, są, które stawiają większy. To jest taki najprostszy teoretyczny model.
No siła to jest masa razy przyspieszenie, czyli masa razy druga poładna położenie. Prędkość to jest pierwsza poładna położenia. Więc jak pozbędziemy się wielkości fizycznych, tak naprawdę trzymając je przez cały czas w swoim sercu, to dostajemy po prostu równanie równanie liniowe jednorodne drugiego stopnia o stałych współczynnikach. Zawsze można przyjąć, ponormalizować tak, żeby praktycznie wszystko było jeden. Tak, można założyć, że masa jest, że masa jest 1. I jeśli akurat nie mamy tego czynnika zależnego od prędkości, znaczy składnika, to mamy taki normalny ostatek harmoniczny, jaki pokazywaliśmy na wykładzie. to K przeze mnie jest dodatnie domyślnie masa jest dodatnia i to K to jest coś typu sprężystość tak czyli że siła działa przeciwstawnie do wychylenia od stanu równowagi i wtedy jak to jest kwadratem jakiejś liczby dodatniej to mamy taki ostetor harmoniczny i to jest to to najprostsze równanie drugiego stopnia które się nauczyliśmy rozwiązywać natomiast jak jest tam jakieś beta no to z dokładnością do przezwania
Współczynników to jest jakieś takie równanie. No i czasem się zdarzy, że to równanie ma ujemną deltę. Ogólnie jak to jest, no jak to ma dodatnią deltę, to po prostu jest tak, że ten czynnik zależy od prędkości ze wszystkim wygrywa i to się i to się na przykład może po prostu rozjeżdżać do nieskończoności. Tak. A jak chcemy zobaczyć oscylację, to potrzebujemy ujemnej delty. I jak sobie zrobimy taką księgowość, że nazwiemy tutaj Q, czyli to K/ M, tu zostawiliśmy nazwę, że to jest jakieś X kwadrat.
X kwadrat to byłby ten czynnik przy Xie, który by był, gdyby układ nie miał tego składnika zależnego od prędkości. Więc to ponazywaliśmy tak. że to nazwaliśmy -2r, żeby rachunki były ładniejsze. Po prostu nazwaliśmy r to min p/ 2, czyli nazwaliśmy r beta przez 2m. I i co? Jak już mamy to powiedzieliśmy, że ujemność delty się tłumaczy. To co słyszeliście, to są chrupki, które się wysypują z maszyny. i trafiają w stalowe miseczki dla kotów.
Ujemność delty znaczy dokładnie tyle, że że co? że q jest większe niż p²/ 4. Więc jak powiemy, że że P to jest -2R, to jest po prostu powiedzenie, że Q jest większe niż r². Czyli jak ten defekt Q do r kwznaczony przez mo kwadrat, to mamy takie ładne oznaczenia. Xi to jest ta często latiwość naturalna. Znaczy kłót kłó częstotliwość to jest dokładnością do y do czynnika 2 pi. A no ar to to jest tak 2R to jest ta ten współczynnik proporcjonalności z jakim prędkość wchodzi do do siły.
Tu przyjęliśmy warunki początkowe także było najprościej jak się da, że to ciało na początku jest odchylając stan równowagi, ale ma zerową prędkość. Podemnie puszczamy i pozwalamy oscylatorowi oscylować. No to rozwiązujemy tak jak nam mówili. No i dlaczego wprowadziliśmy takiego znaczenia? Żeby pierwiastki równania charakterystycznego były w najprostszej możliwej postaci przy znaczy najprościej możliwie zależne od tych literek, których używamy. Tutaj akurat wygodniej mi było napisać to w tej postaci zespolonej i zinkorporować warunki porządkowe w postaci zespolonej. No bo jak mam takiego y to y od 0 to jest po prostu c1 + c2 y prim tu mi wyskakują lddy wstawiam x rówego 0 te rzeczy się jedynkują i mam takie równanie to się jakoś rozwiązuje jakkolwiek i dostajemy takie c1 i c2 sprzężone tak byś musiał czyli Czyli jak dostaliśmy lambdy w wykładnikach takie, które mają część rzeczywistą r, to ta część wykładnika się wyciąga przed
Nawias, tak jak w naszym pięknym wzorze i zostaje nam to z samymi tymi oscylacyjnymi. No i teraz żeby się nie zaliczyć na śmierć to zauważamy, że ten ktoś sprzężony to jest ten C1 sprzężony to jest C2 co zresztą widać z obrazka. Tak tutaj jak to podstawimy to po prostu tu mi się minusuje przy i jak to sprzęgnę to z ogólnej teorii wynika że się po prostu sprzęga wykładnik omega x są rzeczywiste sprzężenie i to jest minus i więc ja faktycznie mam nie nie po prostu panda plus whisky kiedy są niezależni tylko panda plus sprzężenie pandy a panda plus sprzężenie pandy to są dwie części rzeczywiste pandy no i się liczy mam część rzeczywistą jaka śmieszna liczba jest zespona razy razy ta stylująca funkcja wykładnicza.
Tak, czyli to można napisać z marszu, że to jest takie coś, a można w tej bardziej namacalnej postaci, żeby była amplituda i przesunięcie w fazie, pomyśleć sobie tak, to jest jakaś liczba zespolona, ona ma taki moduł, a argument przy założ przy dość naturalnym założeniu, że r i omega są dodatnie, bo jak nie, to po prostu wezmę tu wezmę dodatnią omegę. Mogę mieć też minus omegę, ale po co? Więc ta liczba zespolona ma argument dokładnie taki, że jego tangens to jest r omeg przez 1. Czyli ta liczba zespana jest równa swój moduł razy edo do i swój argument. No. No i kończymy księgowość.
To wychodzi przed część rzeczywistą. To zawsze było rzeczywiste. Część rzeczywista e do i razy coś to jest cosinus tego czegoś. No i mamy policzone. Tu jeszcze zauważamy, że to jest naszek ci. Więc tu jest ten czynnik wykładniczy, który tutaj tak naprawdę pracuje R najbardziej. Jak r jest dodatnie, to to są drgania, które uciekają w nieskończoność. Jak jest ujemne, to wygasają, a jak jest równe zero, to po prostu sobie tak ostylują okresowo. Jak odskalujemy ten czynnik, to nam wychodzą jakieś drgania z jakąś amplitudą. Tu jest amplituda. No i tu jest 2 pi razy częstotliwość.
Tak, no bo okres jest 2 pi przez omega. No i jakieś tam przesunięcie w fazie. I jak się chcemy przekonać, co to tak naprawdę znaczy, to bierzemy obrazek. Obrazek. O, obrazek wygląda tak. Z Geogebra mi zmasakrowały obrazek. Proszę mi go odmasakrować. Dobra, co się tutaj wydarzyło? No przyjęliśmy mnóstwo normalizacji. W szczególności znormalizowaliśmy ps równe 1, bo to jest tylko kwestia skalowania czasu.
Tak. I zobaczcie tutaj. I jak mamy stałe to znaczy mamy mamy układ, który ma jakąś tam swoją swoją naturalną częstotliwość, to swoje swoje k/ m, to ono się rozkłada na omega kwadrat plus r². tam w tym w tym świecie, w którym mamy oscylację, r jest mniejsze od Xi i jak mamy mamy Xi i omega, to mamy rwód, czy ja tak naprawdę ja mogę wyrezentować O, nawet nawet są podpisane oś. Okazuje się, że się da.
By the way, żeby wpisać greckie literki w Geogebrze, najprościej jest przełączyć język w systemie z polskiego na angielski, żeby alt znaki nie zamieniały się na polskie literki. Wtedy się z na greckie w geogrzy, you know. Jak o tu mam równe 0. No mam znormalizowany do 1. Czy tam jeszcze było coś do znormalizowania w tym wydaniu? Nie, bo i tak mieliśmy warunki porządkowe ustalone, także były najprostsze możliwe. Mam tu mam równe 0. Znaczy jakby jak mam r coraz większe, to wystarczy, że mi się zrobi troszeczkę większe, to funkcja funkcja wykładnicza już zaczyna pracować.
No i się dzieje dokładnie to, co by się stało, jakbym przestawił przy odpowiednim wzmocnieniu przystawił mikrofon do głośnika, na którym jest odtwarzana z tego głośnika, znaczy odtwarzany dźwięk z mikrofonu. To sobie ucieka do nieskończoności, tak jak mu każe funkcja wykładnicza. Tak. I tu przez cały czas są pilnowane warunki początkowe, że w zerze zaczynam w położeniu jeden i mam poziomą styczną, czyli prędkość w zerze jest jeden, znaczy jest zero. Akurat trochę niefortunnie wyszło, bo ten przedział tych tych rów, na których jeszcze cokolwiek widać, jest dość wąski, bo już tutaj to wszystko zaczyna uciekać.
A po drugiej stronie jak mam r już trochę mniejszy od zera, to te drgania zaczynają wygasać i tak sobie wygasają dokładnie tak jak im każe funkcja wykładnicza. Jak to nawet można dorysować? Jak ja tutaj dorysuję, jak ja tutaj dorysuję te dwie funkcje wykładnicze, tak to jak ja dorysuję te dwie funkcje wykładnicze z no z amplitudą pomnożone przez te amplitudy, którą mamy, to to widać, że że ta nasza oscylacja jest w takim pudełku między tymi funkcjami i tu i tu one kontrolują z góry i z dołu to to jak szybko wygasa.
Więc jeśli fizyką jest obrazek w w komputerze, to to ma zastosowanie fizyczne. I to tyle. M.