Zadania wstępne: kwantyfikatory i dowody — zestaw 0 z analizy I
Analiza matematyczna · UJK⏱ 57 min
Rozwiązania zadań z zestawu 0 do Analizy Matematycznej I na UJK, które nie zmieściły się na ćwiczeniach – w tempie speedrunu. Szereg geometryczny i dziedzina równania, dwa kwantyfikatory i nierówność min-max, wzór włączeń i wyłączeń (także w wersji z XOR), niewymierność, trygonometria i to, jak Archimedes liczył π.
W tym nagraniu
Równania z szeregiem geometrycznym – pilnowanie dziedziny
Dwa kwantyfikatory naraz i nierówność min-max
Wzór włączeń i wyłączeń oraz jego odpowiednik dla XOR (różnicy symetrycznej)
Dowody niewymierności: 5 + √3 i logarytmy
Trygonometria: sinus średniej, sin(nx)/sin x i wielokąty foremne Archimedesa
Rozwiązania zadań z zestawu 0 do Analizy Matematycznej I na UJK, które nie zmieściły się na ćwiczeniach — w tempie speedrunu. Pierwsze zadania to równania z szeregiem geometrycznym: suma 1 + q + q² + … = 1/(1 − q) ma sens tylko dla |q| < 1, więc rozwiązania trzeba porównać z dziedziną.
Dalej zadania z dwoma kwantyfikatorami naraz i nierówność min-max (maksimum z minimów nie przekracza minimum z maksimów), wzór włączeń i wyłączeń oraz jego odpowiednik dla różnicy symetrycznej (XOR). Pojawiają się też dowody niewymierności, m.in. liczby 5 + √3 i logarytmów.
Ostatnia część to trygonometria: sinus średniej, iloraz sin(nx)/sin x i to, jak Archimedes przybliżał liczbę π obwodami wielokątów foremnych wpisanych w okrąg i opisanych na nim. To nagranie dla tych, którzy chcą sprawdzić, czy mają wszystko, czego potrzeba na start kursu analizy.
Lekcje kursu „Matematyka od nowa” na ten temat
Szkolne podstawy tego, o czym jest nagranie — interaktywnie i za darmo.
Transkrypt został wygenerowany automatycznie na podstawie napisów YouTube, więc może zawierać błędy w zapisie wzorów, nazwisk i terminów. Kliknij znacznik czasu, aby przewinąć wideo do danego fragmentu. (5776 słów)
Robimy speedrun z zadań, które nie zmieszczą się na ćwiczeniach. Zadanie pierwsze. Deltą to umiesz zrobić każde dziecko. My będziemy mądrzejsi. My zrobimy mniej rachunków. My zrobimy przez uzupełnienie do kwadratu. Ten napis zaczyna się jak coś, co już widzieliśmy. To znamy. Żeby było minus osiem, to musimy skompensować minus dziewięć. To, to jest wzór skreślonego odnożenia. Dziewiątka idzie na drugą stronę. Coś kwadrat równa się 9, jest równoważny z tym, że coś jest równe 3 lub minus 3.
Można było deltą, ale byłoby trochę wolniej. W zadaniu drugim widać, po co zrobiłem zadanie pierwsze. Dlatego, że tu nie ma równania kwadratowego takiego z jednym x, które można by deltować. Natomiast metoda uzupełnienia do kwadratu jest właśnie tym, co pozwala to zwinąć do postaci równania okręgu. To już widzieliśmy. To x plus 1. Też się zaczyna jak wzrost koszalnego mnożenia. Tu jest minus 2 razy 3 razy y, to chcemy dodać 9 i teraz chcemy skompensować jedynkę, skompensować dziewiątkę i skompensować, no i zostawić to 15. To jest wzór.
To, to jest 5 do kwadratu. To generalnie wie każdy maturzysta. Tu, tu jest napisana odległość między punktem x, y i punktem 1, 3 do kwadratu. Odległość byłaby z pierwiastkiem. To to równanie mówi dokładnie tyle, że punkt XY jest od punktu 1,3 w odległości dokładnie 5. No to to się nazywa. To się nazywa okrąg. Tu jest punkt 1,3. Tu jest okrąg, odpowiednio w przybliżeniu 5. W przybliżeniu, ponieważ może umiem rysować ładnie, ale mi się nie chce.
Zadanie trzecie. Zadanie trzecie jest zadaniem o opilnowaniu dziedziny. Tu nam zacznie brakować miejsca. Minus 8x3 Lewa strona to jest po prostu szereg geometryczny I o tym było jakieś stwierdzenie w szkole W szkole było pewnie powiedziane, że 1 plus q plus q kwadrat plus b blata I tak do nieskończoności to jest 1 przez 1 minus q Tylko to było z dość ważną stypulacją Taką, że to jest dla q o module mniejszym od 1 Ten napis nie kompiluje się dla q, które mają moduł przynajmniej 1 I też nie da się spodziewać, żeby to było prawdziwe dla q równego 2 bo tu wychodzi plus nieskończoność, a tu wychodzi liczba ujemna.
Więc w tym zadaniu najpierw piszemy, że dziedzina jest taka, jak się nie trudno domyślić, tutaj Q to jest minus 2x. 1 to jest 1, to jest Q, to jest Q kwadrat, to jest Q sześcian itd. Czyli chcemy, żeby moduł minus 2x był mniejszy niż 1, czyli po polsku, żeby x był w przedziale minus 1, 2, 1, 2. Uzbrojeni w ten warunek, możemy napisać lewą stronę bez trzy kropka. Lewa strona to jest 1 przez 1 minus minus 2x. I to już jest takie równanie, jakie umiemy zrobić.
Co więcej, nie musimy się przejmować mianownikiem, ponieważ żeby mianownik był 0, to to minus 2x musiałoby być równe 1. A ma w ogóle moduł mniejszy od 1. Więc możemy totalnie brutalnie wymnożyć przez mianowniki. Tu ma być 3 równe, 3 równe i noczyn. I to się jakoś rozwiązuje. tu jest chyba napisane 8x kwadrat plus 6x tu by było plus 1, tu jest minus 3, więc tu jest minus 2 podzielę przez 2, bo się pomylę w rachunkach no i tu już nawet ja uważam, że delta jest dobrym pomysłem 2 kwadrat plus 4ac ktoś tak świetnie dobrał liczbę, żeby wyszła jako kwadrat liczby naturalnej czyli x jest równe minus b plus minus pierwiastek z delty przez 2a, czyli przez 8.
Czyli jak tu mamy plus, to jest po prostu minus 1,8. To jest nasze b, b jest tutaj. Tak, więc jak tu jest plus, to jest 5 minus 3 przez 8. Czyli tu jest 1,4. Lub, a jak mamy minus, to jest minus 8 przez 8, czyli minus 1. To nie jest w dziedzinie. To jest w dziedzinie. Więc zostaje nam to jako jedyna odpowiedź. To jest zadanie przez drogę.
Z algebraicznej części zadania wynikałoby, że minus 1 jest rozwiązaniem. Tylko, że jakbyśmy podstawili x równego minus 1, to w ogóle wyszłoby koko dżambo. Ponieważ tu byłoby 1 plus 2 plus 4 plus 8 i tak w nieskończoność. No i bylibyśmy kimś, kto twierdzi, że nieskończoność jest równa minus 4 plus 1 przez 3, czyli że nieskończoność jest równo minus 1. To trochę nie tak działa. Dobrze, zadanie czwarte. Ono tak naprawdę powinno być jako reklama dla indukcji, ale zrobimy je tak na chłopski rozum.
Spróbuję zrobić pozory porządku. To było trzecie, to jest czwarte. Jak złośliwi mogą spytać, dlaczego nie zacząłem od nawiasu 1 minus 1 przez 1. Zrobimy to, co umiemy najlepiej, to znaczy wspólny mianownik. 1 minus 1 druga, to jest 1 druga. 1 minus 1 trzecia, to są 2 trzecie. 1 minus 1 czwarte, to są 3 czwarte. Już powoli zaczyna być widać konspirację. Daje są cztery piąte i tak dalej.
Na samym końcu jest dziewięćdziesiąt dziewięćsetnych, a jeszcze wcześniej jest dziewięćdziesiąt osiem dziewięćdziesiątych dziewiątych. To widać, że to wszystko się skraca. To się skraca z tym, to się skraca z tym, to się skraca z tym. To się skróci z następnym, to się skróciło z poprzednim. To się skróci. Jedyne co się nie skróci to jest początek i koniec. Polecam w nadmiarze czasu wolnego wklepać to do kalkulatora i zobaczyć jak bardzo kumulacja błędów przybliżeń spowoduje, że nie wyjdzie dokładnie jedna setna. To drugie jest bardzo podobne, tylko trochę bardziej uciążliwe. Jak tu mamy kwadraty, można to patrzeć na dwa sposoby.
Można to napisać jako 2 kwadrat minus 1 przez 2 kwadrat razy 3 kwadrat minus 1 przez 3 kwadrat razy razy razy razy 100 kwadrat minus 1 przez 100 kwadrat. Przypominamy sobie, że 1 to jest 1 do kwadratu i obowiązuje ten sam wzór, który widzieliśmy tak dużo razy na maturze, że będzie się nam śnił do końca życia. Każdy z tych liczników można napisać tak. Razy. 3 minus 1 razy 3 plus 1 przez 3 do kwadratu. Razy, razy, razy.
I tu jest 100 minus 1 razy 100 plus 1 przez 100 do kwadratu. Po wyjściu zaczyna być widać, że tutaj też będzie festiwal skracania. Jak na przykład trójka, to jest 2 plus 1. Dwójka to jest 3 minus 1. Jak to sobie napiszemy, tak tu jest 2 razy 4 przez 3 do kwadratu, tu jest 3 razy 5 przez 4 do kwadratu. Dla porządku jeszcze napiszemy 4 razy 6 przez 5 do kwadratu, ale tu już i tak widać, co się dzieje. Ta trójka skraca się z tymi dwoma.
Każdy mianownik się skraca ze swoimi sąsiadami. 4 do kwadratu się skróci z tym. 5 do kwadratu z tym i z tym, co jest dalej. 6 się skróci z tym, co... O, tu będzie w mianowniku. I tu trzeba uważać. 1 to akurat nam nie robi, natomiast ta dwójka skróci się z kwadratem tutaj i ta dwójka nie ma z kim się skrócić z lewej strony. Więc jak na razie tutaj została nieskrócona jedynka i dwójka. A na końcu tego iloczynu, co się tam będzie działo? Na końcu jest 99 razy 101 dalmatyńczyków przez 100 do kwadratu. Tu jest 98 razy 100 przez 99 do kwadratu. To jeszcze tu napiszmy, żeby uwierzyć, że tak będzie działało. 98 do kwadratu skróci się z tym i jeszcze z poprzednim tutaj 98.
To się skraca z poprzednim. To się skróci z tym i tym. I tu podobnie jak ta dwójka, ta setka skróci tylko kwadrat. Więc co nam zostało? Zostało nam 101, zostało nam 100 i zostało nam dwójka. 101 przez 200. Równa się od przybliżenia 1 do 2. To jest zadanie na głupią sztuczkę rachunkową, ale jest to tak naprawdę zadanie z morałem. Morał jest taki, że jak odejmujemy od... To są coraz mniejsze liczby, mniejsze od 1. Ten z każdym kolejnym czynnikiem, ten liczboczyn tylko maleje. Jak odejmujemy te liczby, które są stosunkowo duże, to znaczy maleje jak 1 przez x, gdzie x przebiega kolejne liczby naturalne, to nam ten liczboczyn wychodzi strasznie mało.
Oczywiście jak pójdziemy w nieskończoność, to to będzie dożyło do 0. Tutaj odejmujemy mniejsze liczby. Odejmujemy liczby, które maleją jak 1 przez x kwadrat. I okazuje się, że tu odejmujemy od tych jedynek tak mało, że ten iloczyn się stabilizuje na jednej drugiej. To jest taka reklama tego, jak potem będziemy analizować takie ogólne iloczyny nieskończone, jak to będzie jakikolwiek ciąg i będziemy się zastanawiać, kiedy takie coś ma granicę większą od zera i dlaczego tak jest. Co mieliśmy dalej? To jest zadanie trywialne. Wartość zadania trywialnego jest w pokazaniu, że taka teza zachodzi.
Po tym zrozumieniu, że to jest dość fundamentalna nierówność, duża część matematyki stosowanej się opiera na tym, że przy pewnych założeniach na funkcję f ta nierówność ma równość zamiast mniejsze równy. Z tego wyrosła teoria gier. To najpierw to pierwsze. To jest totalnie na chłopski rozum. Tu mamy napisane, że istnieje jakiś taki y, że dla każdego x zachodzi takie coś. No to nazwijmy tego y, żeby się nie mylił, nazwijmy go y z gwiazdką. Czyli mamy powiedziane, że dla każdego x zachodzi p od x y z gwiazdką.
Jest taki jeden y z gwiazdką, że on obsłuży wszystkie x w zrobieniu prawdziwości zdania p. A co jest tutaj napisane? Tutaj dla każdego x-a z osobna ma istnieć jakiś taki y, taki, że p od x, y. W związku z tym, że był tutaj jeden, który jest dobry dla wszystkich, to po prostu każdy x może wskazać tego y z gwiazdką. To jest prawda, bo pokazujemy y palce. To było zadanie trywialne. To było zadanie, którego celem jest nauczenie Was utrzymywać pamięci operacyjnej w głowie dwa kwantyfikatory.
Przez indukcję potem nauczycie się utrzymać pamięć operacyjnej n kwantyfikatorów. Ta wersja druga. Wersja druga urantuje obrazek. Oznaczenia mam takie, że tu mam najpierw minimum po x, potem maksimum po y. Minimum po x, maksimum po y, zewot x, y. Miało być większe równe niż odwrotnie. Niczym fund, będący jednostką, która jest zdefiniowana w terminach metra, znaczek mniejsze, równe, to jest zdefiniowane
W terminach znaczka większe, równe, bo to, co tak naprawdę jest w aksjomatyce, to jest to, jak działa zbiór liczb rzeczywistych większych od 0. The more you know. Dlaczego to jest oczywiste? Ja to zrobiłem w takiej najbardziej chamskiej wersji, jaka może być, to znaczy dla zbiorów skończonych. W szczególności dla zbiorów skończonych jest gwarancja, że istnieje maksimum wbijany w jakimś punkcie. Myślimy o tym w ten sposób. Jest pudełko. Tu jest x i tu jest y. Co się tutaj dzieje? W każdym konkretnym y ja szukam takiego x, który mi zrealizuje efekt xy. Czyli jak ja tutaj mam jakiegoś y, to ja dla tego y mam takiego x, który zrobi minimum.
To powiedzmy, że to jest dokładnie ten, który zrealizował to, co jest po lewej stronie. Tutaj mam odwrotnie. Dla każdego x z osobna szukam y, który zmaksymalizuje efekt xy. Czyli jak mam ustalonego x, to szukam takiego y, żeby było najwięcej. No to to już widać. Powiedzmy, że to to jest f od x1, y1. To niech to będzie f od x2, y2. Mówimy, że to maksimum jest realizowane dla y2, a przy ustalonym y2 f od x, y jest najmniejsze dla x równego x2.
No to już widać, że tu jest taki middleman do zatrudnienia. Tu jest tu jest x2 Y2. To jest na poziomie Y2. Tu jest punkt X1, Y1. To jest na poziomie X1. Więc naszym middlemanem będzie punkt X1, Y2. No i twierdzimy, że lewa strona jest mniejsza lub równa F od X1, Y2. No to jest jeden napisany moją dość losową czcionką. Ponieważ lewa strona była mamy ustalonego y2 x2 miał minimalizować epod x i y, więc jak zmienimy x2 na x1, to się nie pogorszy no i ten ktoś jest mniejszy równy niż prawa strona prawa strona to jest epod x1 y1 my zmieniamy y z y2 na y1 y1 to jest ten, który
Przy ustalonym x1 maksymalizuje więc tu będzie więcej niż tu I już. To jest ta trywialna nierówność min-maxowa. I teraz najciekawsze, dlaczego jedno z tych dwóch zadań jest tak naprawdę drugim w przebraniu. Powiedzmy, że wartość logiczna zdania p to jest to, co się wydaje. To jest 1, gdy p jest prawdziwe i 0, gdy p jest fałszywe, czyli 0, gdy nieprawda, że p. No to przezabawnym faktem jest to, że wartość logiczna od dla każdego x zachodzi jakieś zdanie, to jaka jest? Wartości logiczne tych to są 0 albo jedynki.
Czyli to jest 0 albo 1. Dla każdego x ap od x jest jedynką tylko wtedy, jeśli wszystkie są 1. Jak chociaż jest jedno 0, to jest 0. Czyli to jest dokładnie minimum po wszystkich x-ach. Czyli tak naprawdę kwantyfikator ogólny to jest taki cień, a w jaskini Platona jest funkcja minimum. Jak się nie trudno domyślić, tu jest dualność. Tu jest maksimum. Co jeszcze warto wiedzieć? Warto wiedzieć, że to, że p implikuje q, jest równoważne z tym, że wartość logiczna p jest mniejsza lub mniejsza niż wartość logiczna q. True story. To jest prawdziwe, kiedy albo oba są fałszywe, albo z fałszywych wprowadzamy prawdę, albo z prawdy prawdę.
I nie wtedy, kiedy z prawdy wprowadzamy fałsz. Czyli dokładnie te trzy przypadki to jest to, kiedy wartość logiczna poprzednika implikacji jest mniejsza lub mniejsza niż wartość logiczna następnika. No to już widzimy. Chcemy udowodnić implikację, która jest w zadaniu. W zadaniu jest implikacja między kwantyfikatorami. Istnieje y, że dla każdego x. No to piszemy wartość logiczna. Istnieje y, że dla każdego x zachodzi p od xy. Wartość logiczna przez kwantyfikator istnieje. Przechodzi w ten sposób, że to jest maksimum po x. Wartości logicznej dla każdego x p od xy.
I teraz dalej tłumaczymy wartość logiczną kwantyfikatora na minimum wartości logicznych, coś tutaj absurdalnego napisałem, tu jest y, minimum po x, wartości logicznej pod x, y. Teraz korzystamy z nierówności, która nam pozwala schłapować minimum i maksimum i teraz dokładnie w drugą stronę podnieść się do kłębka. Tu jest minimum, maksimum wartości logicznych to jest wartość logiczna tego, że istnieje, a minimum wartości logicznych to jest wartość logiczna tego, że dla każdego.
I już, udowodniliśmy. Wartość logiczna tego zdania jest mniejsza, równa niż wartość logiczna tego zdania. Czyli to implikuje to. Właśnie się zorientowałem, że mój kursor nie działa. Powrócamy z działającym kursorem. Wzór włączyn i wyłączyn. Po strach każdego, kto nie lubi dużych ilości znaczków. Było zadanie. Jaki jest wzór włączeń i wyłączeń każdy widzi? Diagram Vena. Są trzy zbiory. O, albo w ogóle tak zrobimy. To jeden będzie niebieski. Niech one się jakoś nazywają. A, B i C. Patrzymy w tym całym wielkim strasznym napisie, ile razy się policzy każdy z tych siedmiu kawałków. Tak, bo tu się rozpada na siedem kawałków. Ten kawałeczek o tutaj. Ten, który jest tylko w A. Ten, który jest tylko w B. Ten, który jest tylko w C.
Ten, który jest w A i C, ale nie w B. Ten, który jest w A i B, ale nie w C. Ten, który jest w C i B, ale nie w A. I ten, który jest we wszystkich. No to poznaczamy to sobie jakoś. Niech ten się nazywa A, ten B, ten C, ten X, ten Y, ten Z, a ten W. Moc sumy tych zbiorów.
By the way, to tak samo działa dla prawdopodobieństwa, tak samo działa dla pola figur. Ogólnie dla każdego sposobu mierzenia zbioru. takiego, że miara jednego zbioru, suma mnogościowa, zbiór rozłączny z nim, to jest suma miar, to ten wzór będzie prawdziwy. To jedna strona to jest po prostu suma wszystkich siedmiu kawałków. Prawa strona, plus B, plus C, minus przecięcia, to jest A, plus Y, plus Z, plus W. B to jest B plus Z plus X plus W.
C to jest C plus X plus Y plus W. A przecięte z B to jest po prostu Z plus W. To jest minus Z minus W. No i tak dalej. B przecięte z C to jest minus X minus W. I C przecięte z A to jest minus Y minus W. I jeszcze dodajemy W, żeby się skociło. No to już widać na czym polega konspiracja ze skracaniem. Y tu został policzony dwa razy. Tu został odjęty raz. Z został tutaj policzony dwa razy, więc tak, trochę absurdalne, że to skracam w ten sposób, więc mógłbym to skracać tak. Z, X, wszystkie W tutaj się poskracają, no i już, dostaliśmy to, co chcieliśmy.
ABC w liczbie sztuk 1, ZXY w liczbie sztuk 1 i W w liczbie sztuk 1. Dokładnie tyle było tutaj w magazynie. Tak się tego dowodzi. Ogólnie ten dowód jest ścisłym dowodem. Jakbyśmy to chcieli zrobić tak totalnie w znaczkach, bez robienia obrazka, to się po prostu pisze w znaczkach to, co się tutaj wydarzyło. Zadanie siódme. Wzory wyłączeń i wyłączeń z równoległego wszechświata, w którym zamiast dodawania zbiorów mamy XOR. Jak to operacja oddaje, to jest tak zwany XOR. Ogólnie jest tyle znaczków na XOR, co autorów podręczników.
Jeden po prostu napisze XOR, drugi napisze tak, trzeci napisze plus z indeksem 2, czwarty napisze iloczyn tensorowy, piąty napisze daszek, w tym sensie, że napisze A, daszek B. Czy ja widziałem jeszcze jakiś? Zapewne jeszcze jakiś istnieje. W każdym razie to jest to, że jak ja tu mam zbiór A, tu mam zbiór B, to XOR to są te rzeczy, które są dokładnie jednym z tych zbiorów. Nie na zewnątrz, nie w środku. Zresztą tak jak jest tutaj napisane. Tu jest suma zbiorów, która logicznie odpowiada alternatywie, po polsku OR, z wyłączonym, po polsku EXCLUDED, przecięciem.
Więc to się rozwija, że właśnie to jest EXCLUSIVE OR. To jest tak jakby powiedzieć albo-albo. Jak się mówi lub, to dopuszcza jedno i drugie. By the way, ta operacja to jest dokładnie dodawanie ciągów bitów. Jeśli ja wyreprezentuję zbiór A jako ciąg bitów i zbiór B jako ciąg bitów, to to jest takie normalne dodawanie, jak się dodaje bity. Także, że jak się XOR-uje 1, 0, 1, 0, to tak, że tu wychodzi 0, 0, 1, 1. Dla każdego elementu, który mógłby należeć do zbiorów A i B, albo do żadnego z nich, to jest jeden bit, który mówi, czy należy do A i drugi bit, który mówi, czy należy do B.
No i przynależenie do XOR-a to jest dwójkowa suma tych bitów. I to się liczy dokładnie tak samo jak w zadaniu siódmym. To lewa strona, czyli moc XOR-a, to są co? To są te elementy, które są w dokładnie jednym z naszych zbiorów. Czyli poza ABC oczywiście się nie liczą, bo są w zerze z tych zbiorów. Znaczy, przepraszam, nie w dokładnie jednym, tylko jak XOR-ujemy więcej, to siłą rzeczy, w nieperzeście wielu. Tak, ta definicja jest dokładnie taka, że mam być w dokładnie jednym z C albo tego tutaj, czyli albo jestem w C, nie jestem w tym, czyli jestem w C i jestem w parzeście wielu z tych, czyli w nieparzeście wielu, albo nie jestem w C, czyli tutaj jestem w dokładnie jednym, czyli też jestem w nieparzeście wielu.
Bo tu się wyliczają A, B, C i W i nic więcej prawa strona to jest zrobię tak wklejanie były trudne tu odejmujemy dwójki i tu dajemy czwórkę no to to jest tak jak tutaj mieliśmy napisane suma A, B i C to w zasadzie mieliśmy policzone to jest A plus B plus C plus dwa razy X plus Y plus Z teraz mamy minus dwa razy suma przecięć o, proszę, tu jest jeszcze plus 3w tak, suma przecięć przecięcia to były tu nasze z plus w x plus w, y plus w czyli tu jest x plus y plus z plus 3w i jeszcze na końcu plus 4 razy przecięcia, czyli plus 4w
Powinno być tu jest minus 6, tak, zgadza się no to już widać, co się dzieje a plus b plus c w liczbie sztuk 1 x plus y plus z w liczbie sztuk 2 minus 2 i w w liczbie sztuk 3 minus 6 plus 4. Tego nie ma. Tu jest minus 3 plus 4, czyli plus 1. Czyli tyle, co miało wejść. Oczywiście jeden i drugi wzór działają tak samo dla n zbiorów, w sposób, którego się można domyślić.
Dla n zbiorów to jest najpierw suma zbiorów, minus iloczyn przecięć parami, plus iloczyn przecięć wszystkich trójek, minus iloczyn przecięć wszystkich czwórek itd. I tak samo tutaj, tylko że są dokręcone współczynniki. Zadanie ósme. Dowód niemierności pieriastka z dwóch zapewne był albo będzie na wykładzie. To to jest taka klasyka. Zamiast reprodukować dowód dla tej liczby, to robimy tak, że przypuśćmy, robimy przez sprzeczność. Przypuśćmy, że 5 plus pieriastek z trzech, niech to się nazwie x, jest liczbą wymierną.
No ale dobra, na liczbach wymiernych to ja mogę wykonywać działania. x minus 5 przez 3 też jest wymierne. Dwukrokowo nawet tak. x minus 5 przez 3 też jest wymierne. No ale zaraz, to jest pierwiastek z dwóch. To trochę zonk. Czyli założyliśmy, że teza jest fałszywa i dostaliśmy nieprawdę. W związku z tym założenie, że teza była fałszywa jest tym, co nam wyprodukowało nieprawdę. I ogólnie tak jest bardzo często z takimi napisami.
To znaczy, jeśli jestem w stanie wyłuskać liczbę niewymierną z danego napisu przez operacje, które nie psują wymierności, to to, od czego zacząłem, też jest niewymierne. Oczywiście zdarzają się napisy, które zawierają pierwiastek z dwóch i są wymierne. Na przykład pierwiastek z dwóch do kwadratu. Zadanie dziewiąte. Właśnie jest to przezabawne, że ludzkość jako pierwszą liczbę niewymierną w swoim życiu pokazała palcem pierwiastek z dwóch. Ale dowód niewymierności pierwiastka z dwóch to wymaga jakichś kroków, jakiegoś patrzenia na ułamek nieskracalny. Ogólnie tam na czymś trzeba pomyśleć.
Logarytmów, dowód niewymierności jest dużo prostszy. Tak naprawdę w logarytmach jako producentach liczb niewymiernych główny ciężar dydaktyczny spada na udowodnienie, że logarytm w ogóle istnieje. Pamiętajmy, jak przyjęliśmy w szkole na wiarę, a na wykładzie zobaczymy, dlaczego tak naprawdę on istnieje i dlaczego to nie jest tylko sen matematyków. Tu napisałem logarytm dziesięty z dwóch, ale to ogólnie, jak się zalosuje liczby tak, żeby nie było widać, że ta liczba to jest ta liczba do potęgi wymiernej, to będzie okej. Przypuśćmy, że logarny dziesiętny z dwóch równa się p przez q, albo nazwijmy to a przez b.
Jakbyśmy byli purystami, to byśmy pisali, robimy dowód przez sprzeczność, ale wynika to z kontekstu. No i a i b są nieprzypadkowe, a i b są całkowite. Co o nich można powiedzieć? Dwójka jest większa od jeden, więc można założyć, że są całkowite dodatki. To jest większe od zero. Czy chcemy, żeby były nieskracalne? No, a tego nie potrzebujemy. No bo teraz, co się dzieje? Z definicji to znaczy, że 10 do potęgi a przez b jest równe 2. To jest dokładnie definicja logarytmu.
No to podnosimy to do potęgi b i naszym oczom się ukazuje taki napis. No więc widać, że jest coś bardzo nie halo. Ponieważ, ponieważ co? A jest dodatnie. 5 dzieli lewą stronę, no bo tu się pojawia 5 w rozkładzie na czynniki pierwsze, i 5 nie dzieli prawej strony, bo tu są same dwójki no to już sprzeczność te liczby nie mogą być równe tu w ogóle omijaliśmy to z czym normalnie jest walka dla dowodu niewinności pierestka z dwóch że musimy dbać o nieskraszoność ułamka jak ewentualnie rozważać metodę nieskończonego schodzenia która jest bardziej intuicyjna ale napisanie jej zajmuje dłużej by the way jak jest to klasyczne zadanie klasyczne zadanie jest takie żeby udowodnić, że istnieją x, y niewymierne, takie, że x do potęgi y jest wymierne.
Jest taki jeden uroczy dowód, który dowodzi tego, ale nie wskazuje dla jakich x i y to jest prawda. Natomiast można je pokazać palcem. I jak to można zrobić? Jak to można zrobić? Pewnie chcemy coś podnieść do niewymiernej potęgi. Chcemy na przykład podnieść 2 a do potęgi logart trójkowy z dwóch. To jest prawie dobrze, ale to jest liczba wymierna. Ja to mogę naprawić. Tu dam pierwiastek, a tu zdubluję potęgę.
To jest liczba niewymierna. Pierwiastek z dwóch. Najbardziej klasyczne możliwe. Logart trójkowy z dwóch jest niewymierny dokładnie na mocy tego samego rozumowania, więc dwa razy on też. To jest niewymierne i to jest niewymierne. a wynik jest taki, że to jest pieriastek z dwóch do potęgi drugiej, potem jeszcze do potęgi coś tutaj absurdalnego napisałem z dokładnością, do kolejności napisów do potęgi logarytm dwójkowy z trzech czyli dwa do potęgi tej do której trzeba podnieść dwa, żeby dostać trzy czyli po polsku trzy no i już, tak się najszybciej dowodzi tego co nam jeszcze zostało? zostało nam 25% baterii i trzy zadania, myślę, że damy radę No więc ja zadanie to tutaj dałem trochę przewrotnie, bo to zadanie to jest taki gateway drug do większej teorii o wybuchłości funkcji.
Bo spójrzcie, ono geometrycznie znaczy tyle. Jest wykres sinusa na przedziale 0, pi. Tu mam x, tu mam y. To ja robię taki obrazek. Tu mam sin x, tu mam sin y. Robię kreseczkę. Tu mam x plus y przez 2. I co ja obserwuję? Obserwuję, że pociąg mną rzuca tak, że trudno mi pisać w niekrzywy sposób. I teraz patrzcie. To jest środek odcinka.
Tutaj współrzędne to jest x, sin x. Tu współrzędne to jest y, sin y. No to środek odcinka, jak wie każdy maturzysta, to jest średnia arytmetyczna końców. Tu jest pierwsza współrzędna, jest x plus y, to wiadomo. więc on jest na wysokości sin x plus sin y przez 2. Na ten tutaj, no to wiadomo, tu jest x plus y, tu jest wykres, więc to jest po prostu wartość tej funkcji, której to jest wykres w tym punkcie. To jest na poziomie sin x plus y przez 2.
Jako, że z obrazka widać, że sin jest funkcją smutną, to czerwona kreseczka będzie pod tym kawałkiem wykresu. W związku z tym kawałek wykresu Będzie większy niż to zielone. I tak orzeczy nierówność. Oczywiście to jest rozwiązanie, które jest dobre w każdym settingu, który nie jest rozwijaniem matematyki, w której chcemy ścisłych dowodów. Więc to się obchodzi albo uściślając to rozumowanie, albo po prostu przywołując wzór. Wzór z tablic. To jakoś było. Suma sinusów. I teraz będzie kompromitacja, bo się okaże, że nie znam wzoru na pamięć.
Suma sinusów, to z tego co ja pamiętam to było 2 sinus x plus y przez 2 kosinus i tu kosinus czegoś prawda jak ja mam to ja chcę tu mieć x minus y przez 2 i czy ja dobrze myślę? tak, ja dobrze myślę, bo tu jest sinus sumy tych dwóch ziomków, a tu jest sinus różnicy tych dwóch ziomków więc jak ja je dodam, to mi się zdubluje ten pierwszy składnik we wzorze na sinus sum.
I że to jest mniejsze równe to, no to widać. Tu mam napisane, że sinus x plus y przez 2 razy cosinus x minus y przez 2 ma być mniejszy równy niż sinus x plus y przez 2. No i ten ktoś jest mniejszy równy 1, a ten ktoś jest większy od 0, większy równy, no bo jesteśmy w tym, w przedziale 0pi. Liczby były z przedziału 0pi, więc ich średnia arytmetyczna też jest z przedziału 0pi, więc sinus jest nieujemny.
Więc jest to po prostu nierówność cosinus mniejsze równe 1 pomnożona stronami przez sinus x plus y przez 2. Tak to czasem bywa, że nierówności tego typu wynikają ze sprytania algebraicznej manipulacji. Jeśli nam się będzie nudziło na wykładzie, to pokażemy taką ogólną maszynkę, która mówi, dla jakich funkcji nierówności tego typu są prawdziwe. Dobrze, zadanie 11 to jest znowu, to jest taki gateway drug do tego, co się nazywa Wielmiany czy Byszewa. Na szczęście to jest po prostu coś, co było na maturze w karcie wzorów. Z moich czasów to się nazywało to liceum. I to się jakoś robi. To się robi tak, że się to wyprowadza albo sprytnie, albo niesprytnie.
Niesprytnie jest tak samo długo, jak sprytnie. Tak samo jak z tym katarem, który nieleczony trwa tydzień, a leczony 7 dni, albo odwrotnie. Kosinus 3x to jest kosinus 2x plus x, czyli kosinus 2x razy kosinus x minus sinus 2x razy sinus x. Jak wzory na podwojenie kąta, to się już pamięta. Ja to chcę wyrazić przez kosinusa, to ja tu napiszę 2 kosinus kwadrat x minus 1 razy kosinus x minus Znaczy ogólnie ja napisałem Dobrze, napisałem to polecenie w odrobinę mylący sposób A nie, napisałem w takiej, że w zależności od tych dwóch Więc my będziemy jeszcze trochę mądrzejsi I zamiast wyrazić od kosinusa i sinusa Tego wyrazimy od samego kosinusa Tak, bo tu jest sinus x Sinus 2x to jest 2 sinus x kosinus x No ale to jest sinus kwadrat To jest jedyna trigonometryczna To jest 1 minus kosinus kwadrat x Czyli zostaje nam 4 cos 6 minus cos minus 2 razy cos x minus cos 6x.
Mam przedziwne wrażenie, że wystąpił tu jakiś błąd rachunkowy. Natomiast nawet jeśli wystąpił, to wynik jest prawdziwy z dokładnością do współczynników. Coś strasznie nie podoba, ale może tak wychodziło. Tu nam wychodzi 4 plus 2, tak jakby to było 6 cos 6x minus 3 cos x. z jakiegoś przedziwnego powodu mi się wydawało, że te współczynniki są trochę inne. Pamiętacie, jak napisałem tutaj 4?
Nigdy nie można mi ufać. Teraz to przypomina bardziej to, co ja pamiętam. Bo tu jest 2 cosinus 6. Tu było 2 cosinus 6, tutaj 4. I to wygląda jak to, co jest prawo. Minusa 3x to jest dokładnie ta sama sztuczka.
To jest sin2x plus x, czyli sin2x razy cosinus x minus cos2x, sinx gdzie minus to plus? 2, sinx tu jest cos2x plus i teraz tu też z przedziwnych powodów będę wolał cos co się ukazuje naszym oczom? tu jest sin przed nawiasem tu jest 2 cos2x plus jeszcze jedno 2 cos2x minus 1 czyli sinx razy 4 cos ogólnie takiego zjawiska się należy spodziewać bo to jest ogólne twierdzenie, że cos nx zawsze wyrazi się jako funkcja od samego cos x sin nx nie wyrazi się jako funkcja od sin x dlaczego? dlatego, że ten ten jest nieczuły na transformację która jest x roli pi minus x
Ten na tę samą transformację bywa, że jest czuły jak tu jest nieparzysty współczynnik Natomiast to jest ogólne stwierdzenie, że jak wezmę sin nx i podzielę go przez sin x, to to, co wychodzi, to jest funkcja parzysta, która wyraża się od cos nx przez wielomian. Ogólnie te wielomiany się nazywają i na nie są przeróżnych rodzajów wzory i one robią sporo roboty. I jeszcze je zobaczymy. Na zakończenie opowieść o tym, jak to Archimedes liczył pi. No więc Archimedes liczył pi tak, że on wpisywał w koło wielokąty foremne.
To zadanie jest o tym, że my tak naprawdę znamy dwie definicje pi. Jedna jest taka, że ja robię promieniu 1 i mierzę mu pole. No to pola powinno być pi razy r kwadrat, który jest 1. A obwodu powinno być 2pi r, czyli 2pi. Zarówno pole, jak i obwód konkretnego koła o promieniu 1 to są jakieś stały, które mają sens geometryczny. Więc ja mogę tak naprawdę powiedzieć, że definiuję pi jako pole, Albo konkurencyjnie, tu jest definicja druga, to zdefiniować jako połowę tego obwodu. Oczywiście jak jedno jest definicją, to wtedy drugie staje się twierdzeniem i odwrotnie.
To zadanie jest tak naprawdę o tym, że te definicje są interchange'owalne. Znaczy, że którejkolwiek je przyjmiemy za definicję, to twierdzenie, które mówi, że ta druga jest łatwa. I z czego to się bierze? My tutaj nawet robimy z n-kontem, a nie 2 do n-tej kątem. to się bierze z tego, że jakie mam kółko i mam jakiś n-kąt narysujmy dla ustalenia uwagi średniokąt 3, 1, 2, 3 jest trochę krzywy, ale rysunek nie stanowi oferty w rozumieniu prawa handlowego robimy taki 7 szprych i jest średniokąt foreny wpisany w okrąg tak jak każdy z tych kątów tutaj jest równy jest ich n sztuk i dodają się do kąta pełnego, czyli 2pi to każdy z tych kątów tutaj to jest 2pi przez n No to już widać, że pole takiego jednego trójkącika to jest tak, jak było w szkole.
Jedna druga razy bok, razy bok, razy sinus kąta. To jest pole takiego jednego trójkącika, więc pole całego wielokąta to jest n sztuk takiego pola trójkącika. Równa się tyle, co tutaj mamy. Powodem tak samo, bo co? Jeszcze musimy zrobić jedno przejście. Tu zrobić dwusieczną. Tu jest połowa z 2 pi przez n, czyli pi przez n. tu jest w dalszym ciągu 1 to ten bok tutaj to jest sinus pi przez n bo ten bok podzielony przez 1 jest równy sinus pi przez n no to, no to już taki bok to są dwa sinus pi przez n musi być równe n razy 2 no i fakt jeśli wierzymy w to, że pi polowe to jest to samo co pi obwodowe no po prostu, ta granica to jest granica pn-ów przez granicę n-ów
Czyli pi przez 2pi, czyli 1 druga Natomiast tutaj, nawet jak nie wiemy o tym, to to możemy dostać jako wniosek właśnie z tego, co się tutaj dzieje. To traktujemy jako taką śmieszną równoważność, którą chcemy udowodnić. W wyniku tego, że P ma granicę i L ma granicę, to to jest P przez L. Więc jeśli to jest prawda, to P jest równe 2L. Więc wystarczy udowodnić, że to tutaj jest prawdziwe. No ale to jest wniosek z tego, co było w szkole.
Bo w szkole to były jakieś takie twierdzenia, że granica sinus mało przez mało, kiedy mało jest bardzo małe, jest równa 1. To w szkole było twierdzenie, które było dane na wiarę. Tak jak z każdym twierdzeniem, które w szkole było na wiarę, my zobaczymy ścisły dowód. Ale jeszcze nie dzisiaj. Chwilowo to traktujemy jako długo. Ale jak to już mamy, no to co robimy? To jest wzór przez wzór. A, nawet z tego nie musimy korzystać.
Ponieważ tu jest sin pi przez n, tu jest n przez 2, a tu jest sin 2 razy pi przez n. Czyli tu traktujemy pi przez n jako alfa i robimy wzór. A to się skraca z tym. I co nam zostaje? Te dwójki się skracają, n się skracają, z tego wszystkiego zostaje jedna droga razy ko sin pi przez n. Ale tu już nie trzeba takiej subtelności jak tu. Tu było porównywanie sin z jego argumentem. Tak mogłoby się wydawać, że w innych jednostkach tak naprawdę to nie są ale tak nie ma takiego algebraicznego interczerżowania sinusów z x a tu po prostu to było porównywanie sinusa z sinusem więc zostaną kosinus czegoś co dąży do 0 to to dąży do 0 więc to dąży do jednej drugiej kosinus z 0 który jest równy 1 czyli dąży do jednej drugiej no i to tyle ogólnie ten speedrun był po to żeby żebyście zobaczyli rozwiązania tych zadań
Bo bo i tak najbliższe ćwiczenia bo na najbliższych ćwiczeniach i tak będziemy robić albo indukcję albo okolice akcjomatyki liczb rzeczywistych zgodnie z wykładem także te zadania by zostały trochę bezdomne to tyle