Wzory Viète’a — suma i iloczyn rozwiązań widać w samym równaniu
Rozwiązania równania x2 − 7x + 10 = 0 to 2 i 5. Ich suma to 7, a iloczyn 10 — dokładnie liczby z równania. To nie przypadek: współczynniki równania kwadratowego „pamiętają” sumę i iloczyn jego rozwiązań.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Jeśli równanie ax2 + bx + c = 0 ma rozwiązania x₁, x₂ (Δ ≥ 0), to x₁ + x₂ = −b/a i x₁ · x₂ = c/a. Wynika to z rozkładu ax2 + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂). Wzory pozwalają bez liczenia rozwiązań obliczyć np. x₁2 + x₂2 = (x₁ + x₂)2 − 2x₁x₂ albo ułożyć równanie o danych rozwiązaniach. Uwaga: przy Δ < 0 rozwiązań nie ma, więc wzory nic nie mówią.
Krok 1 · Zadanie
Zgadnij rozwiązania
Trzy równania i ich rozwiązania:
x2 − 7x + 10 = 0 — rozwiązania 2 i 5,
x2 − 9x + 14 = 0 — rozwiązania 2 i 7,
x2 − 6x + 8 = 0 — rozwiązania 2 i 4.
W stylu Banacha wzorowane na zadaniach z podręcznika Stefana Banacha „Algebra dla IV klasy gimnazjalnej” (1936)
Bez liczenia delty zgadnij rozwiązania równania x2 − 11x + 24 = 0.
Rozwiązanie
We wszystkich przykładach liczba przy x ze zmienionym znakiem jest sumą rozwiązań, a wyraz wolny — iloczynem. Liczby o sumie 11 i iloczynie 24 to 3 i 8. Sprawdzenie: 9 − 33 + 24 = 0 i 64 − 88 + 24 = 0.
Krok 2 · Model
Parabola z miejsc zerowych
Wyrażenie (x − p)(x − q) zeruje się w x = p i x = q. Po wymnożeniu: (x − p)(x − q) = x2 − (p + q)x + pq. Suwaki p i q przesuwają miejsca zerowe paraboli.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
(x − p)(x − q) = x2 − (p + q)x + pq — to wzory Viète’a dla a = 1.
Krok 3 · Badanie modelu
Gdy a ≠ 1 i gdy Δ < 0
Równanie 2x2 − 7x + 3 = 0 ma rozwiązania 3 i 1/2. Oblicz ich sumę i iloczyn i porównaj ze współczynnikami.
Rozwiązanie
x₁ + x₂ = 7/2 = −(−7)/2 = −b/a, x₁ · x₂ = 3/2 = c/a. Dzieląc równanie przez 2, dostajemy x2 − (7/2)x + 3/2 = 0 — i znów suma przy x, iloczyn w wyrazie wolnym.
Ola: „Rozwiązania równania x2 + 2x + 5 = 0 mają sumę −2 i iloczyn 5”. Czy ma rację?
Rozwiązanie
Δ = 4 − 20 = −16 < 0 — równanie nie ma rozwiązań rzeczywistych. Wzory Viète’a stosuje się tylko, gdy Δ ≥ 0. To częsta pułapka w zadaniach z parametrem.
Krok 4 · Wyjaśnienie
Skąd się biorą wzory Viète’a
Banach w podręczniku z 1936 roku dodawał po prostu oba wzory na rozwiązania:
Wyrażenia symetryczne zapisuje się przez sumę s i iloczyn p: x₁2 + x₂2 = s2 − 2p, 1/x₁ + 1/x₂ = s/p.
Równanie o danych rozwiązaniach: x2 − (x₁ + x₂)x + x₁x₂ = 0.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Jeśli x₁ i x₂ są rozwiązaniami, to x2 + bx + c = (x − x₁)(x − x₂). Po wymnożeniu prawa strona to x2 − (x₁ + x₂)x + x₁x₂. Dwa równe wielomiany mają te same współczynniki: b = −(x₁ + x₂) i c = x₁x₂. Stąd x₁ + x₂ = −b i x₁x₂ = c.
Krok 5 · Seria zadań
Bez rozwiązywania równania
W stylu Banacha wzorowane na zadaniach z podręcznika Stefana Banacha „Algebra dla IV klasy gimnazjalnej” (1936)
Δ = 36 − 24 = 12 > 0. s = 2, p = 2/3, 1/x₁ + 1/x₂ = s/p = 2 : (2/3) = 3. Odpowiedź A.
W stylu Banacha wzorowane na zadaniach z podręcznika Stefana Banacha „Algebra dla IV klasy gimnazjalnej” (1936)
Równanie x2 + bx + 12 = 0 ma dwa rozwiązania, z których jedno jest trzy razy większe od drugiego. Wyznacz b.
Rozwiązanie
x₁ = t, x₂ = 3t. Iloczyn: 3t2 = 12, t = ±2. Dla t = 2 rozwiązania 2 i 6, b = −(2 + 6) = −8; dla t = −2 rozwiązania −2 i −6, b = 8. Sprawdzenie Δ: b2 − 48 = 64 − 48 > 0.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Nie rozwiązując równania x² − 8x + 15 = 0, podaj sumę i iloczyn jego rozwiązań.
Lekcja ukończona. Najważniejsze: suma rozwiązań to −b/a, iloczyn to c/a — o ile rozwiązania istnieją (Δ ≥ 0). Wyrażenia takie jak x₁² + x₂² czy 1/x₁ + 1/x₂ zapisuje się przez sumę i iloczyn.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.10) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś